Gyurko Laszlo
BŁOGOSŁAWIONE PIEKŁOWĘDROWANIE DOKTORA FAUSTUSA
O MOICH PODOPIECZNYCH, W WIELKIM SKRÓCIE
Kwestię wyboru mego podopiecznego przesądziły i zapewne umotywują zawarte poniżej treści, na wstępie jednak nie zaszkodzi pokrótce uzasadnić, dlaczego spojrzenie moje padło akurat na ten a nie inny kraj, na kraj, w którym urodził się i żył mój protegowany. Wybór bohatera siłą rzeczy musi być poprzedzony wyborem miejsca, a ponieważ, jak ogólnie wiadomo, źródłem wiedzy jest doświadczenie, warto zauważyć, że zdobycie najbardziej znaczących doświadczeń dane bywa ludziom urodzonym w różnych krajach i różnych epokach. Nie wybieram swego protegowanego z tych na przykład nacji, które już odegrały swoją rolę w historii (jako beznamiętny i rzeczowy obserwator zaliczam do historii nawet te procesy wzlotu i upadku narodów, mocarstw tudzież ustrojów społecznych, z których świat nie raczył wyciągnąć wniosków), jak również nie próbuję szukać go w krajach, które nie osiągnęły jeszcze takiego stopnia rozwoju, by służyć doświadczeniami przydatnymi dla całego naszego globu. Nie twierdzę bynajmniej, że wśród obywateli tych właśnie państw nie znalazłbym odpowiedniego podmiotu, czyli ze wszech miar interesującej jednostki, ale wyjątki oraz przykłady indywidualne z reguły mnie nie pociągają. Istotny jest bowiem ogół, uniwersalność, tak samo jak wiedza ma dla mnie sens tylko wówczas, kiedy dostarcza nowego materiału poznawczego dla historii. Z tego też powodu już od trzech tysięcy lat działam li tylko w Europie, wyłączając jeden jedyny wypadek, kiedy do
konałem wyboru swego podopiecznego w Ameryce, dokładnie w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej. Zaznaczyć jednak trzeba, że dzieje tego kraju są ściśle powiązane z dziejami europejskiego kqntynentu, a właściwie wręcz wynikają z historii Europy, która w ostatnich tysiącleciach determinowała losy świata.
Nie ulega najmniejszej wątpliwości, że rozstrzygającym czynnikiem jest czas: określa bowiem miejsce, w którym dokonuje się wybór osoby. Ktoś inny, być może, uznałby inną metodę za bardziej celową, ja natomiast uważam ten sposób postępowania za jedynie możliwy i słuszny. Czas, o którym w wypadku mojego podopiecznego będzie mowa, rozpoczyna się z rokiem tysiąc dziewięćset czterdziestym piątym; wtedy to pozostawiłem samemu sobie poprzedniego wybrańca, mającego obywatelstwo niemieckie
i uważającego język niemiecki za rodzimy, Serenüsa Zeit- bloma, profesora języków i historii klasycznej, jednego spośród niewielu, którzy przeżyli trzy miliony (zdaniem innych dwa i pół miliona) swoich współbraci zamordowanych w Konzentrationslager Auschwitz, wskutek czego, wkrótce po uwolnieniu resztki pozostałych przy życiu więźniów, Serenus Zeitblom po prostu zwariował. (Niech mi wolno będzie w tym miejscu rozproszyć mylne wyobrażenia, jakoby mój ówczesny podopieczny dostał się do obozu koncentracyjnego tylko wskutek niezwykłej naiwności bądź w wyniku przypadkowego zbiegu nieszczęśliwych okoliczności. Otóż absolutnie nie, los profesora Zeitbloma, podobnie jak los wszystkich moich podopiecznych, określało bowiem zawsze dążenie do pełnej wiedzy.) Wspomnę tu, że przed profesorem Zeitblomem, poczynając od roku tysiąc dziewięćset piątego, moim protegowanym był Borys Sawin- kow, z pochodzenia Rosjanin, uważający się to za pisarza, to za rewolucjonistę (fakt niezaprzeczalny, że pisywał książki i dokonywał zamachów na głowy państwa), którego opuściłem w roku tysiąc dziewięćset dwudziestym piątym w wytwornie urządzonym moskiewskim więzieniu, gdzie wkrótce potem własnymi rękoma odebrał sobie życie. Być może długie wydają się lata, które spędzam ze swymi wy
brańcami, ale tylko pozornie, bo dziesięciolecia liczą się jedynie w określonym jako doczesne życiu człowieka, a są niczym w bezkresie dziejów.
Wspomniałem przed chwilą o potrzebie dążenia do pełnej wiedzy, co oczywiście jest pojęciem nieprecyzyjnym; człowiekowi bowiem w niczym, a więc również i w wiedzy, nie jest dana pełnia, ale moi podopieczni całkowicie byli tego świadomi. Zawsze troskliwie unikałem wyboru entuzjastów, marzycieli i fantastów, którzy z mojego punktu widzenia już z góry byli nieprzydatni. Istnieje jednak pewien poziom wiedzy, który choć w ciągu tysiącleci stale wzrasta, to przecież w trakcie niedługiego ludzkiego żywota daje możność osiągnięcia względnej pełni. Droga, która do tego wiedzie, jest niezmiernie pouczająca i dlatego śmiem nazwać ją błogosławioną. Muszę w tym miejscu zaznaczyć również i to, że gdy Człowiek dąży do wiedzy, bezwiednie kształtuje świat, ale w jeszcze większym stopniu tenże świat kształtuje człowieka. W pewnej mierze, zależy to od epoki, a także od obszaru, na jakim porusza się człowiek (w tym wypadku mój podopieczny) na przestrzeni swojego życia. Miałem zresztą kiedyś i takiego protegowanego, który wskutek swego poddańczego losu nie opuścił w życiu rodzinnej wioski i nie czynił nic poza wypełnianiem tego, co mu panowie nakazywali. Moja rola ogranicza się wyłącznie do jednego: w zależności od czasu dokonać wyboru miejsca i znaleźć tam odpowiednią osobę, uczynić z niej swojego podopiecznego i towarzyszyć jej aż do chwili, gdy na podstawie doznań wykształci się w niej świadomość pełni wiedzy oraz płynących z tego konsekwencji. Reszta: zawarcie przypieczętowanej krwią umowy, przysięga, złożenie ślubu, zaprzedanie duszy, poświęcenie szczęścia wiekuistego w zamian za doczesną wiedzę i tak dalej — wszystko, co tak szczegółowo relacjonuje wiele dzieł z kręgu Fausta, pozostaje oczywiście tylko legendą, choć nie podlega dyskusji, iż znani lub nieznani autorzy tych dzieł uchwycili coś z sensu życia mych protegowanych, nawet wówczas, kiedy czasem z dziecinną wyobraźnią, a czasem z poetycką egzaltacją, wydatnie przeryso
wali, a tym samym zniekształcili znaczenie mojej skromnej osoby.
W każdym razie nie zawadzi wziąć pod uwagę, że wbrew powszechnemu przekonaniu istnieje przecież wiele dróg prowadzących do Faustowego losu, czyli do drzewa wszelakich doświadczeń i wiedzy, co znów oczywiście zależy od czasu i przestrzeni, w których znajdują się moi protegowani.
A zatem, jak już powiedziałem, w przypadku mojego obecnego podopiecznego czas rozpoczyna się z rokiem tysiąc dziewięćset czterdziestym piątym. Miejsce, o którym jeszcze nie wspomniałem: Węgry. Kogo by to interesowało, ten może na jakiejkolwiek mapie znaleźć owo maleńkie, niezbyt znane, wschodnio- lub, jak kto woli, środkowoeuropejskie państwo (zaszeregowanie geograficzne nie jest oczywiście moim zadaniem, wspominam jednak o nim li tylko dlatego, że ma to niemały wpływ na losy kraju, a tym samym mojego wybrańca). Napomknę na marginesie, że już czterysta lat> temu wybrałem sobie spośród synów tego kraju — wówczas dysponującego znacznie większym terytorium — podopiecznego, pewnego zakonnika o nazwisku Lorinc Meszaros, jednego z przywódców rozgorzałego wówczas na ziemi węgierskiej buntu chłopskiego, który w dwa lata po stłumieniu powstania (jedną z konsekwencji powyższego faktu było zgodne z duchem owych czasów i lokalnymi zwyczajami upieczenie żywcem wodza* tej rebelii i nakarmienie nim jego zwolenników) zmarł z głodu, ukrywszy się w bagnistej, niedostępnej okolicy. I to nie dlatego, że nie miał co jeść, ale dlatego, że jeść nie chciał.
Pragnąłbym też zawczasu uprzedzić wszelkie nieporozumienia dotyczące roli tego kraju: wspomniane Węgry ani w szesnastym, ani w dwudziestym wieku nie miały decydującego wpływu na bieg historii powszechnej, choć niektórzy mężowie stanu tej nacji, uczeni historioznawcy, a co gorsza, nawet część narodu, skłonni są wierzyć w swoje
* Chodzi o wy’ ''wstania^'‘^~^kiego w 1514 (Przyp. tłum.)
^USyórgy Dózsa.
dziejowe posłannictwo. Inna sprawa, że odczucie to jest znamienne niemal dla wszystkich większych czy mniejszych narodów europejskich. Z punktu widzenia interesów ludz-. kości — a więc dla mnie istotnego — ważkie doświadczenia mogą jednak dojrzewać nie tylko w największych mocarstwach tego świata — wręcz przeciwnie, w nich właśnie najrzadziej — lecz także we wszystkich narodach, które znajdują się w pół drogi między znaną współcześnie przeszłością a nieznaną przyszłością. Dodam też, że w roku tysiąc dziewięćset czterdziestym piątym mogłem swobodnie wybierać wśród wielu sąsiednich krajów, które dziś, w tysiąc dziewięćset siedemdziesiątym ósmym, wprawdzie nie z całkowicie wolnego wyboru, są. członkami politycznego, wojskowego i ■ gospodarczego obozu nazywanego socjalistycznym. Nie taję również, że na moją decyzję wpływ miała wielkiej wartości poezja ludowa Węgier, kraju liczącego zaledwie dziesięć milionów mieszkańców, poezja wartościowa wielce, ale kompletnie ze względu na hermetyczność języka nie znana, a więc światu niedostępna, choć jest ona nawet ze względów filozoficznych godna wyjątkowej uwagi. W tej to skarbnicy węgierskiego ludu znalazłem myśl dosadnie określającą losy mego podopiecznego: GDY KTOŚ INNYM CHCE PRZEWODZIĆ, TEN DO PIEKŁA MUSI SCHODZIC1
2 RODZINNE KONEKSJE MATKI ORAZ OJCA GYORGYA SZABADOSA JUNIORA
Mój protegowany, który podczas rzymskokatolickiego obrządku chrztu otrzymał imiona Gyórgy po ojcu oraz Imre po dziadku matki, urodził się pierwszego września tysiąc dziewięćset dwudziestego siódmego roku w stolicy Węgier, Budapeszcie. Do siedemnastego roku w jego życiu nie wydarzyło się nic szczególnego. Ojciec Gyórgy Szabados senior — do momentu śmierci ojca mój podopieczny posługiwał się nazwiskiem Gyórgy Szabados junior bądź Gyórgy Szabados młodszy — w chwili urodzenia się syna (a także przez dobrych kilkadziesiąt następnych lat) piastował wysoce odpowiedzialną funkcję głównego kasjera w Węgierskiej Uniwersalnej Fabryce Maszyn. Tak więc używany przez jego żonę uszczypliwy tytuł (,,ten główny buchalter") nie odpowiadał w zupełności stanowi faktycznemu, chociaż gwoli prawdzie należałoby zaznaczyć, iż Gyórgy Szabados starszy (w momencie, o którym właśnie mowa, był jeszcze Gyórgyem Szabadosem młodszym, jako że jego ojciec również nosił to samo imię) po ukończeniu szkół, w wieku dziewiętnastu lat — a działo się to w roku 1910 — rzeczywiście rozpoczął swą karierę jako księgowy w rzeczonej fabryce maszyn, w której pracował do końca życia, wyjąwszy sześć lat spędzonych po I wojnie światowej w obozie jenieckim na Syberii, mimo iż nie zdążył oddać ani jednego strzału, ponieważ jego pułk w dzień po przy- jeżdzie na front i wyładowaniu z wagonów został otoczony i bez walki wzięty do niewoli. Wzmiankowany wyżej tytuł bywał na ogół używany w ciasnym rodzinnym kręgu
w obecności mojego pupila i jego dwóch sióstr, kiedy to Gyórgy Szabados senior po rzadko wprawdzie, ale przecież od czasu do czasu zdarzających się spięciach na tle różnicy poglądów między małżonkami pośpiesznie krył się za zamkniętymi drzwiami małżeńskiej sypialni w imię surowo przez niego przestrzeganej zasady: nicht vor dem Kind (to znaczy: tylko nie przy dzieckul — niemal wszyscy przedstawiciele wychowanej w Monarchii Austro-Wę- gierskiej klasy średniej mówili co nieco po niemiecku). Używanie słowa buchalter wynikało z nieugiętego i, jak to zobaczymy, trudnego do zakwestionowania poczucia wyższości pani domu, a jedną z podstaw owego poczucia była własna przeszłość i zawód nauczycielki śpiewu. Tej społecznej pozycji nie wolno było nawet porównywać, a co dopiero stawiać na jednej szali ze wspomnianym stanowiskiem głównego kasjera, Gyórgya Sza- badosa. Były wszakże jeszcze inne powody owego stojącego na pograniczu pogardy poczucia wyższości, wynikające ze znacznie bardziej złożonych przyczyn, spowodowanych częściowo strukturą fizyczną i charakterem małżonków, a częściowo ich pozycją społeczną. Matka mojego protegowanego, według jej własnych słów, których nie mamy prawa podawać w wątpliwość, mogła była bowiem zostać nawet śpiewaczką operową, gdyby nie uznała za swój najważniejszy obowiązek pełnienie odwiecznej roli kobiety, czyli żony i matki. Pani Katinka była też znacznie barwniejszą i bardziej pociągającą indywidualnością — a co za tym idzie, powszechnie łubianą — w porównaniu ze swym małomównym i zamkniętym w sobie mężem („ten fajtła- pa" — mawiała o nim w gronie przyjaciół lub rodziny, nierzadko nawet w obecności delikwenta) i chociaż wielce poważnie traktowała swoje zajęcia nauczycielki śpiewu, to jednak ona kierowała domem (oczywiście przy pomocy służącej), ona wychowywała dzieci, aranżowała życie towarzyskie z udziałem osób odpowiednio dobranych z kręgu rodziny i znajomych, a przy tym wszystkim dbała jeszcze i miała czas (a nawet potrzebę), żeby orientować się w ogólnoświatowych wydarzeniach i formułować własne na ten
11
temat poglądy, w czym obok radia (dzienniki zaczęła czytać dopiero w starszym wieku) pomagał jej w niemałej mierze popularny ilustrowany tygodnik, redagowany specjalnie dla węgierskich pań. Od czasu zawarcia małżeństwa pani Kat inka prenumerowała ów tygodnik, była jego wierną czytelniczką, pieczołowicie przechowywała roczniki i nawet po upływie dziesiątków lat stale je przeglądała. Jeśli wspomnę jeszcze, że miała stały abonament do Opery, że dwa razy w roku chodziła do teatru (oczywiście te uroczyste okazje były obowiązkowe również dla Gyórgya Sza- badosa seniora, który wprawdzie nigdy nie protestował, ale też nie objawiał z tego tytułu entuzjazmu, co z góry wywoływało u żony wspomniane uprzednio reakcje), i dodam, że brała do ręki książki nie tylko popularnych w tym czasie pisarzy węgierskich, Ferenca Herczega czy Kalmana Csathó, ale i Cronina, Bromfielda oraz Margaret Mitchell (między innymi uznane przez panią Katinkę za arcydzieło Przeminęło z wiatrem), nie mówiąc już o tym, że na niezbyt częstych, ale systematycznie odbywanych spotkaniach rodzinnych i towarzyskich ona właśnie — co zupełnie naturalne — grywała na fortepianie i śpiewała (w repertuarze miała modne j>o dziś dzień węgierskie piosenki, melodie operetkowe, a także kilka ogólnie łubianych arii Verdiego i Pucciniego), to należy przyznać, że powszechna opinia o tym, iż pani Katinka jest kobietą nie tylko mądrą, ale i wykształconą, miała swoje podstawy. To ostatnie określenie nie wymaga komentarzy, natomiast w związku z określeniem poprzednim pozwolę sobie zaznaczyć, że charakterystyczną cechą matki mego podopiecznego była nie tylko wrodzona bystrość konieczna przy rozwiązywaniu mniejszych czy większych problemów codziennego życia, ale także zdecydowane stanowisko w kwestiach moralności, zachowania, dobrego ułożenia lub też w sprawach społecznych i światopoglądowych. Na korzyść matki mego podopiecznego należy jeszcze zapisać i to, że choć we wszystkim zajmowała jednoznaczne i nieugięte stanowisko, to przecież z wyjątkiem swej rodziny i uczniów nigdy nikomu nie usiłowała narzucić własnego punktu widzenia; w towa
rzystwie pozostawiała prowadzenie rozmowy bardziej doświadczonym w życiowych sprawach mężczyznom (wyjąwszy oczywiście własnego męża, który jednak — ze zrozumiałych względów — nie bardzo się do tego kwapił) i tylko od czasu do czasu dorzucała do tego, co powiedziano, jedno czy drugie ciekawe spostrzeżenie, wskazujące na zorientowanie w temacie, co więcej, jej wyczucie i delikatność nawet w kobiecym towarzystwie powstrzymywały ją od wyrażania opinii, które kłóciłyby się z zasadami dobrego wychowania. Jeśli ponadto zauważymy jeszcze, że choć była niewysoką, ale zgrabną kobietką, o lalkowa- tej, odpowiadającej ówczesnym kryteriom urody buzi, że zawsze zważała na odpowiednio dobrany elegancki strój, a przy tym obcy był jej nawet najmniejszy odruch zalotności (co wcale nie obniżało siły przyciągania jej osoby), to można będzie zrozumieć, dlaczego cieszyła się w kręgu swych znajomych ogólną sympatią i szacunkiem.
Żałosnym przedsięwzięciem byłaby próba przeciwstawienia tej pełnej gracji, wykształconej i wyrobionej towarzysko damy ociężałemu, zwalistemu i małomównemu mężowi, ponieważ ojciec mojego protegowanego rozporządzał zupełnie innymi cnotami (których nie sposób było mu odmówić), stanowiącymi kompletną odwrotność nie zawsze pochlebnych określeń jego żony, o czym już wspominaliśmy. Gyórgy Szabados był chodzącą dokładnością, wiarygodnością, pracowitością oraz uczciwością, które to cechy — jak to już z ich uszeregowania wynika — zjednały mu uznanie przede wszystkim w miejscu pracy, a więc w kręgu nie tyle rodziny, co współpracowników i zwierzchników, choć muszę tu stwierdzić, że brak którejkolwiek z tych cnót u rzeczonego natychmiast wywołałby w jego małżonce żywiołowy sprzeciw. A przecież nie wymieniłem jeszcze cechy najbardziej charakterystycznej, a mianowicie wierności, która oczywiście nie sprowadza się wyłącznie do wierności małżeńskiej (wszak było to samo przez się zrozumiałe); Gyórgy Szabados starszy był wierny w stosunku do swoich pracodawców, którym — wyjąwszy ową sześcioletnią przymusową przerwę — służył trzydzieści osiem lat,
aż do chwili upaństwowienia fabryki (o tym, co te ostatnie słowa znaczą, będzie jeszcze mowa), był lojalny w stosunku do każdorazowego głównego księgowego, był przywiązany do odgrodzonego grubą kratą pokoju, gdzie znajdowała się kasa, do potężnej, zielonej kasy pancernej z błyszczącym, mosiężnym, codziennie glansowanym przez sprzątaczki uchwytem, do wyłożonego grubym suknem biurka, do swoich starannie za temperowanych ołówków, do codziennego wyprowadzania kasowego salda, do stałego, nigdy nie zmieniającego się rytmu życia, do rodziny i rodziców (co, jak zobaczymy, powodowało wcale niemałe problemy między małżonkami), był wierny nawet w stosunku do swoich ubrań, co oznaczało nie tylko szycie zawsze u tego samego krawca, według tego samego kroju, z identycznego materiału, ale także beznadziejną obronę poszczególnych, zdaniem żony nie nadających się już do noszenia, części garderoby, a co za tym idzie, do trwającego miesiącami oporu w przegranej z góry sprawie, w której stosowane przez panią Katinkę metody dyskusji z trudem tylko można było uznać za pokojowe i szlachetne. Z tego wszystkiego należy wnosić, że wierność wobec ludzi, rzeczy, zwyczajów i form życia dla Gyórgya Szabadosa seniora oznaczała nie tylko przywiązanie oraz oddanie, ale również i miłość, co uzbrajało go w mocne wewnętrzne poczucie pewności oraz równowagę ducha, zapewniające mu w kręgu znajomych jeśli już nie powszechną sympatię, to na pewno życzliwość i szacunek.
Miał tylko jedną namiętność — jeśli w wypadku Gyórgya Szabadosa starszego w ogóle o czymś takim można było mówić — a mianowicie szachy. W każdą środę po południu udawał się do Klubu Szachistów w dzielnicy Terezvaros, gdzie mierzył swoje siły z rywalami pochodzącymi z podobnej co i on warstwy społecznej, tyle że znacznie słabszymi, jeśli idzie o umiejętności gry w szachy; zdarzało się też, że tego czy owego spośród swoich partnerów odwiedzał w domu, zważając naturalnie, aby ta wizyta nie kolidowała z organizowanym przez żonę i obowiązującym pana Szabadosa programem towarzyskim. Wieczory do-
mowe często spędzał przy okrągłym stoliku w rogu jadalni, w świetle stojącej lampy z żółtym jedwabnym abażurem, rozgrywając według zapisu w ksiązfee słynne partie szachowych arcymistrzów („już znowu gra w szachy", zwykła była w takich wyptedkach mawiać pani Katinka, Która wtedy z reguły czytała książkę, robiła na drutach, szyła dla dzieci lub, co zdarzało się bardzo rzadko, zasiadała do fortepianu i grała coś dla własnej przyjemności, przy tych okazjach jednak Szabados senior obowiązkowo przerywał swoją grę w szachy i wygodnie oparłszy się w fotelu z zamkniętymi oczyma słuchał muzyki).
Jak już podkreślałem, istotnym kryterium hierarchii wartości w rodzinie Szabadosów było pochodzenie społeczne małżonków. Otóż Katinka Kisselmeci Selmeczy, jak już samo nazwisko wskazuje, pochodziła ze szlacheckiej rodziny, co oprócz przydomku dokumentował również wymalowany na jedwabiu i oprawiony w ramy herb, zawieszony na honorowym miejscu w stołowym pokoju. Ojciec Katinki był sędzią sądu najwyższego (mój podopieczny nie znał dziadków ze strony swej matki ze Względu na ich wczesną śmierć), natomiast pochodzenie Gyórgya Szabadosa starszego — wtedy jeszcze młodszego — rzeczywiście dawało pewne powody jego małżonce do zrobienia uwagi, kiedy jej teść, rejterując przed rozkwitającą właśnie ogólną dyskusją rodzinną, zapewne niechcący, nieco głośniej niż zwykle zamknął za sobą drzwi („zatrzasnął je przede mną!" — tak wspominała owo wydarzenie pani Katinka). Niemniej rzucona wówczas uwaga („ten wieśniak") nie odpowiadała całkowicie prawdzie; Gyórgy Szabados senior — czyli dziadek mego protegowanego z linii ojca — był bowiem ekonomem w pewnym wielkim majątku ziemskim w zachodnich Węgrzech i choć nie ulega wątpliwości, że bynajmniej nie ukończył Akademii Rolniczej, lecz tylko zwykłą handlówkę i jeszcze jakiś kurs rolniczy, i że jego ojciec był zamożnym rolnikiem (w taki delikatny sposób nazywano w okresie dzieciństwa mego podopiecznego rolników posiadających pewien majątek, jako że słowo „wieśniak" wywoływało wówczas na Węgrzech rumieniec wstydu i uwa
żane było za obrazę). I choć pani Katinka w towarzystwie nigdy nie uczyniła nawet najmniejszej wzmianki na temat pochodzenia swego męża, to w toku zdarzającej się ostrej wymiany słów w cztery oczy zawsze pojawiało się owo nie przepojone bynajmniej dobrą wolą rozróżnienie (,,my — Selmeczyowie, wy — Szabadosowie"), u podstaw którego głęboko tkwiła właśnie powyższa kwestia. W tym przedmiocie doszło też do pierwszej poważnej różnicy zdań w małżeństwie, kiedy w rok po ślubie Gyórgy Szabados z niezwykłą wprost jak na niego stanowczością oświadczył, że Boże Narodzenie włącznie z następującymi aż do Sylwestra dniami spędzi u rodziców (oczywiście oświadczenie to zostało wyrażone w postaci raczej prośby niż rozkazu), i ani łzy młodej żony, ani jej uszczypliwe uwagi nie były w stanie zmienić jego postanowienia, nie pomogła nawet rzucona na szalę pogróżka o rozwodzie i w końcu pojechali razem do Intapuszta (gdzie Gyórgy Szabados senior do końca swego życia był rządcą), a Katinka zdobyła wówczas mocny argument, często potem używany w sporach, zaczynający się od słów „a ja wtedy zrobiłam to przecież dla ciebie...", co jednak w niczym nie zmieniło faktu, że aż do śmierci rodziców, która nastąpiła bardzo szybko, jedna po drugiej, ów świąteczny okres pan małżonek spędzał co roku (czasem z rodziną, a czasem bez niej) w Intapuszta, jak za kawalerskich czasów.
...
BronekBe