IZBA EDUKACYJNA I STANISŁAW KOSTKA – POTOCKI
IZBA EDUKACYJNA została powołana (26.01.1807r.) przez Komisję Rządzącą jako tymczasowa władza szkolna w Księstwie Warszawskim. W skład Izby weszli wybitni przedstawiciele polskiego Oświecenia: Stanisław Kostka-Potocki (prezes), ks. Stanisław Staszic, ks. Adam Prażanowski, ks. Onufry Kopczyński. (W 1812 r. Izba Edukacyjna została przekształcona w stały organ tzw. DYREKCJĘ EDUKACJI NARODOWEJ, w której składzie znaleźli się także Julian Ursyn Niemcewicz, Józef Lipiński, Karol Lelewel. Obie władze podlegały Ministerstwu Spraw Wewnętrznych.)
Ø Pierwszą czynnością władz Izby Edukacyjnej było wydanie odezwy 12. 01.1808 r. ,,O urządzeniu szkół miejskich i wiejskich elementarnych” oraz ,,Regulament szkół miejskich i wiejskich elementarnych”. Wg Izby Edukacyjnej szkoły dzieliły na się na miejskie i wiejskie. Przepis ten nakazywał, aby każde miasto i większa wieś posiadała szkołę elementarną, utrzymywaną ze składek w zależności od dochodów poszczególnych obywateli. Odezwa wprowadziła także formalny obowiązek szkolny dla dzieci miejskich (6-11,12 r.ż.) i wiejskich (8-12 r.ż.). Sprawowaniem opieki nad szkołami ludowymi zajmowały się dozory szkolne, złożone z dziedzica, plebana, burmistrza albo wójta i 1-2 gospodarzy. Dozory miały się troszczyć o zabezpieczenie środków na utrzymanie szkoły i nauczyciela, dbać o stan budynku szkolnego i czuwać nad frekwencją uczniów. W szkole wiejskiej dzieci uczyły się czytania, pisania, rachunków, nauki moralnej i religii. W klasie wyższej –nauki o zachowaniu zdrowia, wiadomości rolniczych, jednostek monetarnych. W szkołach miejskich uwzględniano natomiast wiadomości o rzeczach przydatnych w rzemiosłach, handlu, rysunku. Dla dziewcząt przewidziano naukę robót kobiecych z zakresu gospodarstwa domowego.
Ø Izba Edukacyjna doprowadziła szkolnictwo ludowe do rozkwitu zakładając w krótkim czasie (do1812 r.) 494 nowe szkoły elementarne obu typów, a starając się o pomnożenie liczby dobrych nauczycieli zreformowano seminaria nauczycielskie w Poznaniu i Łowiczu.
Ø Niższe szkoły średnie dzieliły się również na 2 typy, przystosowane do potrzeb odrębnych stanów:
1. Podwydziałowe -3-letnie, przygotowujące do życia publicznego i zawodowego mieszczan. Ich liczba zmniejszała się, ponieważ nie odpowiadały potrzebom ówczesnego społeczeństwa.
2. Wydziałowe -4-letnie, przeznaczone głównie dla szlachty. Pełnym typem średniej szkoły ogólnokształcącej były 6-klasowe szkoły departamentowe przygotowujące do wyższych studiów oraz pracy w administracji państwowej. Program szkoły średniej Księstwa odznaczał się nowoczesnością, uczono języków nowożytnych, nauk matematyczno-przyrodniczych, oraz przedmiotów ojczystych. Nauczyciele otrzymali pełną swobodę w doborze metod dydaktycznych.
Ø Izba wzięła też pod opiekę 11szkół pijarskich, którym udało się przetrwać obce rządy
Ø Rząd Księstwa Warszawskiego zorganizował także wyższe szkoły zawodowe w Warszawie: 3-letnią Szkołę Prawa(1808r.), Szkołę Lekarską (1809r.)oraz szkołę Artylerii (1809-1812), Szkołę Podchorążych Piechoty.
Ø W 1809 w granicach księstwa wchodzi Uniwersytet Krakowski, który zostaje podporządkowany Izbie Edukacyjnej.
Ø W trosce o zabezpieczenie szkołom podręczników utworzono towarzystwo do Ksiąg Elementarnych, którego pracami kierował Konstanty Wolski, autor elementarza ,,Nauka początkowego czytania, pisania i rachowania” do którego opracował przewodnik metodyczny ,,Przepisy dla nauczycieli dających naukę początkowego czytania”.
Ø Izba Edukacyjna zajęła się organizacją od podstaw edukacji dla dziewcząt, utworzono dozór szkół i pensji żeńskich z udziałem księżnej Izabeli Czartoryskiej, Zofii Potockiej. Opracowano ,,Regulamin pensji i szkół płci żeńskiej”.
nikosia20