Gruczoł tarczowy, tarczyca, gruczoł dokrewny składający się z dwu płatów połączonych węziną położony na szyi na zewnątrz od chrząstki tarczowatej, na poziomie II-IV chrząstki tchawicy.Tarczyca otoczona jest podwójną osłonka łącznotkankowa: torebką włóknista i na zewnątrz od niej położona powięźą tarczową. Od torebki włóknistej wnikają do wnętrza gruczołu przegrody łącznotkankowe (tkanka łączna) razem z nerwami i naczyniami krwionośnymi. Tarczyca jest bardzo bogato unaczyniona - zaopatrują ją 4-5 tętnic.Miąższ tarczycy składa się z różnej wielkości okrągłych pęcherzyków (zbudowanych z sześciennych komórek nabłonkowych), które zawierają koloid (tyreoglobulina). W płynie tym gromadzi się hormon – tyroksyna i trójjodotyronina, które pozostają pod wpływem hormonu tytreotropowego (TSH) przysadki mózgowej. Na tylnej powierzchni płatów tarczycy leżą gruczoły pezytarczyczne.
Nadczynność tarczycy, najczęściej związana jest z rozlanym przerostem tarczycy (choroba Graves - Basedow) lub rzadziej z nadczynnym gruczolakiem (wole guzowate nadczynne, wole toksyczne guzowate).Choroba Graves - Basedowa dotyczy najczęściej młodych kobiet i cechuje się: wytrzeszczem oczu, wolem, przyspieszeniem czynności serca, drobnofalistym drżeniem palców rąk i języka, nadmierną potliwością i ruchliwością oraz złą tolerancją ciepła. Najczęściej dochodzi do dużej utraty wagi, osłabienia, mimo wzrostu apetytu, co jest wynikiem wzrostu przemiany materii o 40 - 80%.Wole guzkowe nadczynne charakteryzuje się występowaniem w gruczole tarczowym guzów, wydzielających w nadmiarze hormony. Objawy podobne jak w chorobie Gravesa i Basedowa, z wyjątkiem wytrzeszczu gałek ocznych.Obecnie stosuje się trzy sposoby leczenia nadczynności gruczołu tarczowego: 1) leczenie zachowawcze lekami hamującymi syntezę hormonów gruczołu tarczowego. 2) leczenie operacyjne polegające na prawie doszczętnym wycięciu obu płatów gruczołu tarczowego (najskuteczniejsze). 3) stosowanie jodu promieniotwórczego 131J.
Niedoczynność tarczycy daje zespół objawów patologicznych spowodowany niedoborem hormonów wytwarzanych przez gruczoł tarczowy: trijodotyroniny (T3) i tyroksyny (T4). Wyróżnia się niedoczynność wrodzoną i nabytą.Pierwsza powstaje w wyniku agenezji lub niedorozwoju gruczołu (kretynizm sporadyczny), niedoboru jodu (kretynizm endemiczny) i wrodzonych bloków enzymatycznych w syntezie hormonów. Nabyta niedoczynność gruczołu tarczowego spowodowana jest hamowaniem syntezy hormonów przez różne czynniki, jak np. nadchlorany. Istnieje także wtórna niedomoga gruczołu tarczowego wywołana niedoborem hormonu tyreotropowego przysadki (tyreotropina).Leczenie syntetycznymi preparatami hormonów tarczycy. Wczesne rozpoznanie i leczenie zapobiega wystąpieniu zmian nieodwracalnych, niejednokrotnie jednak nie zapewnia prawidłowego rozwoju umysłowego.
Gruczolak tarczycy, pojedynczy lub mnogi nowotwór łagodny (postać guzka) w obrębie gruczołu tarczowego o wzmożonej aktywności hormonalnej, powodującej kliniczny zespół nadczynności gruczołu tarczowego pod postacią wola guzowatego nadczynnego. Rzadziej występuje tu wytrzeszcz gałek ocznych.Ten typ nadczynności dotyczy głównie osób w podeszłym wieku, dlatego cięższe są objawy ze strony układu krążenia: przyspieszenie czynności serca (częstoskurcz) i arytmia (migotanie przedsionków), niewydolność krążenia, choroba wieńcowa.
Gonady, gruczoły rozrodcze, właściwe części układów rozrodczych zwierząt wielokomórkowych; u organizmów żeńskich są to jajniki wyspecjalizowane w produkcji jaj w procesie oogenezy, a u organizmów męskich są to jądra wyspecjalizowane w produkcji plemników w procesie spermatogenezy.U niektórych zwierząt (np. ślimak lądowy) mogą występować gruczoły obojnacze, produkujące oba typy komórek rozrodczych. Gonady pełnią również rolę gruczołów wydzielania wewnętrznego - jądra produkują androgeny, natomiast jajniki wytwarzają estrogeny, progesteron, niewielkie ilości androgenów i relaksynę. Obecność gonad w organizmie warunkuje zróżnicowanie osobników danego gatunku na płeć męską, żeńską lub obojnaczą.
Nadnercza, parzyste gruczoły wydzielania wewnętrznego umieszczone nad górnymi biegunami nerek, składające się z części korowej i rdzeniowej, różniące się budową i rodzajem wydzielanych hormonów.Część rdzeniowa wytwarza katecholaminy (adrenalinę i noradrenalinę), część korowa trzy rodzaje hormonów:1) mineralokortykosteroidy (aldosteron, dezoksykortykosteron - DOCA), które mają wpływ na gospodarkę sodu i potasu w ustroju, a pośrednio wody,
2) glikokortykoidy (kortyzon, kortyzol) uczestniczące w przemianie prwęglowodanów i tłuszczów, mające działanie przeciwalergiczne ( alergia) i zeciwzapalne ( reakcja zapalna),3) androgeny, które wpływają na anabolizm białek oraz współdziałają w rozwoju drugorzędnych cech płciowych (cechy płciowe),Czynność kory nadnercza regulowana jest na zasadzie mechanizmów zwrotnych przez układ podwzgórzowo-przysadkowy ( ACTH).
Ostra niewydolność kory nadnerczy daje objawy chorobowe w postaci bólów głowy, nudności, wymiotów, biegunki, z szybko narastającą sinicą, zapaścią naczyniową, adynamią mięśni, drgawkami i wysoką gorączką. Bez natychmiastowej pomocy lekarskiej zejście śmiertelne.Wystąpić może na skutek urazu u noworodków w wyniku krwotoku do nadnerczy w zespole Waterhouse'a i Friderichsena, oraz u dzieci przewlekle leczonych glikokortykoidami po ich nagłym odstawieniu.
aleksandrawaw