Prezydencja Rady UE.rtf

1)     Prezydencja

Przewodnictwo w Radzie UE, zwane również prezydencją, sprawowane jest przez 3 państwa członkowskie (tzw. trio) przez 18 miesięcy. Państwa sprawują prezydencję według wspólnego programu działań Rady na ten okres, przygotowanego we współpracy z Komisją Europejską. Kolejność sprawowania prezydencji określa Rada.

Posiedzeniom Rady przewodniczy odpowiedni minister z kraju sprawującego prezydencję. Wyjątkiem jest Rada do spraw zagranicznych, której przewodniczy wysoki przedstawiciel do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa.

2)     Geneza

Traktat paryski:

Wprowadzenie prezydencji Rady, którą miały obejmować kolejne państwa członkowskie w porządku alfabetycznym przez okres 3 miesięcy.

Traktaty rzymskie:

Przedłużenie okresu sprawowania prezydencji do obowiązujących do dziś 6 miesięcy.

Traktat fuzyjny:

Rada uzyskała prawo uchwalenia regulaminu, który mógł dookreślić kompetencje przewodnictwa.

Jednolity Akt Europejski:

Powierzenie prezydencji kompetencji w zakresie działania Europejskiej Współpracy Politycznej oraz Rady Europejskiej.

Zmiana zasad obejmowania przewodnictwa, ustalając kolejność na kilka lat w przód, nadal jednak po części w oparciu o porządek alfabetyczny.

Traktat z Maastricht:

Powierzenie ustalenia listy kolejnych przewodnictw Radzie.

Rozszerzenie możliwości prezydencji, szczególnie w zakresie Unii Gospodarczo-Walutowej oraz II i III filara.

Traktat amsterdamski:

Wzrost pozycji kraju przewodniczącego Radzie.

Traktat nicejski:

Zmiana regulacji dotyczących współpracy między prezydencjami, mająca na celu zapewnienie ciągłości i koordynacji polityki unijnej.

Traktat z Lizbony:

Prezydencja ma w znacznej mierze znaczenie honorowe, przez powstanie stanowiska stałego przewodniczącego Rady Europejskiej, zwanego prezydentem UE.

Na zmniejszenie roli prezydencji Rady wpływ ma także umocnienie roli wysokiego przedstawiciela Unii do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, który przejął (przysługujące dotychczas przywódcy kraju pełniącego prezydencję) prawo reprezentowania Unii Europejskiej na arenie międzynarodowej.

3)     Zasady obejmowania prezydencji

Początkowa kolejność obejmowania prezydencji oparta była na porządku alfabetycznym. Lista państw przygotowana była w języku francuskim, pierwszym krajem, który objął wspólnotowe przywództwo - jeszcze w ramach Wysokiej Władzy EWWiS - były Niemcy.
Wraz z przedłużeniem kadencji przewodnictwa z 3 do 6 miesięcy ułożono nową listę, opartą o nazwy państw w językach narodowych, dlatego też pierwszym krajem sprawującym wspólnotowe przywództwo po traktatach rzymskich została Belgia.

Kolejne zmiany w kolejności zachodziły wraz z rozszerzeniem o nowych członków. Ostatecznie porzucono porządek alfabetyczny, ustalając nowe listy w oparciu o czynniki takie, jak wielkość kraju, czy podział na „starych” i „nowych” członków. Ważnym elementem, który pojawił się na początku lat 90-tych, była tzw. trojka, która oprócz państwa sprawującego prezydencję obejmowała państwo, które właśnie zakończyło swoją kadencję oraz państwo, które miało przewodnictwo przejąć. Ta forma ma na celu współpracę i koordynację władz krajów przewodniczących Radzie. Ostatecznie przyjęto model trio prezydencji, sprawujących półtoraroczne kadencje, których skład jest wybierany zależnie od wielkości i położenia państw.

4)     Funkcje prezydencji

Zasadniczo funkcje prezydencji można sprowadzić do dwóch głównych: zarządzającej, polegającej na organizacji bieżących prac Rady i przygotowywaniu jej spotkań oraz przywódczej, zarówno wobec państw w Radzie, jak i wobec innych instytucji w ramach Unii Europejskiej. Dokładniejsza lista zadań obejmuje pięć zasadniczych funkcji przewodnictwa w Radzie:

Funkcja zarządzająca – obejmuje zadania związane z organizacją spotkań Rady, takie jak przewodniczenie poszczególnym składom Rady, ustalanie porządku dyskusji i pilnowanie jej przebiegu; inne zadania w tym obszarze kompetencji to m.in. koordynacja działań i współpraca z Sekretariatem Generalnym Rady oraz Komitetem Stałych Przedstawicieli.

Funkcja planistyczna - związana jest z projektowaniem działalności Rady. W ramach realizacji tej funkcji państwa sprawujące prezydencję wyznaczają główne kierunki działań oraz cele, jakie chcą osiągnąć podczas swojego przewodnictwa; projekty programów przygotowywane są dla trzech państw sprawujących wspólnie prezydencję (na 18 miesięcy) oraz dla każdego państwa z osobna. Programy zawierają priorytety danego państwa na czas przewodnictwa oraz główne tematy przewidziane na obrady Rady, a także planowane projekty legislacyjne i decyzje operacyjne.

Funkcja mediacyjna - wiąże się z prowadzeniem mediacji w ramach Rady pomiędzy jej członkami. Przedstawiciele prezydencji powinni uzgadniać często odmienne stanowiska poszczególnych państw, szanując przy tym zasadę neutralności oraz wstrzemięźliwości w formowaniu własnych interesów. Znaczenie tej funkcji wzrosło po wejściu w życie Traktatu z Lizbony i objęciu większej ilości spraw głosowaniem kwalifikowaną większością głosów. Jednocześnie jednak na osłabienie możliwości mediacyjnych prezydencji wpłynęło wprowadzenie stanowisk Przewodniczącego Rady Europejskiej oraz Wysokiego Przedstawiciela, którzy również mogą pełnić rolę mediatorów uzgadniających kompromisy pomiędzy państwami członkowskimi.

Funkcja współpracy z instytucjami unijnymi - Prezydencja ma za zadanie reprezentowanie Rady w tzw. trialogu, czyli w politycznej kooperacji z Parlamentem Europejskim i Komisją w zakresie unijnego procesu decyzyjnego. Ponadto po traktacie lizbońskim państwo obejmujące przewodnictwo w Radzie odpowiada także za współpracę z parlamentami narodowymi.

Funkcja reprezentacyjna w stosunkach zewnętrznych - wiąże się z kierowaniem szeroko pojętą polityką zewnętrzną UE. Po wejściu w życie traktatu lizbońskiego rola prezydencji rotacyjnej została znacząco zredukowana na rzecz Wysokiego Przedstawiciela do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa, który reprezentuje Unię w stosunkach z państwami trzecimi, a także przewodniczy Radzie Spraw Zagranicznych. Państwo sprawujące przewodnictwo prowadzi obrady tego składu Rady tylko w przypadku, gdy przedmiotem spotkania są zagadnienia związane ze  Wspólną Polityką Handlową. 

Prezydencja pełni też rozmaite funkcje symboliczne. Pozwala ona bowiem państwu obejmującemu przewodnictwo zaprezentować się przed innymi krajami Unii, pokazać swoje „europejskie oblicze” i określić rolę, jaką widzi dla siebie w procesie integracji europejskiej. Z drugiej strony, rządy sprawujące prezydencję często wykorzystują ją dla budowania wizerunku na krajowej arenie politycznej.

5)     Przygotowanie państwa do objęcia prezydencji Rady UE

1 lipca 2014 r. Włochy po raz dwunasty objęły przewodnictwo w Radzie UE. Obecne przewodnictwo Włoch w Radzie przypada w czasie istotnych zmian instytucjonalnych w UE - 1 lipca 2014 r. rozpoczęła się nowa kadencja Parlamentu Europejskiego, a od listopada funkcje objął nowy skład Komisji Europejskiej oraz nowy Przewodniczący Rady Europejskiej.

Państwo przygotowuje się do objęcia prezydencji Rady UE poprzez ustalenie priorytetów, a także promocję swojej prezydencji i swojego państwa.

Podczas przemówienia Matteo Renziego prezentującego plany na sześć miesięcy włoskiej prezydencji, premier Włoch podkreślił wkład, jaki w tworzenie UE wnieśli włoscy ojcowie-założyciele - Altiero Spinelli i Alcide De Gasperi - oraz fakt, że rozpoczynająca się prezydencja będzie oparta na doświadczeniu jedenastu poprzednich, które miały miejsce od 1959 roku.

Renzi zapowiedział ograniczenie wydatków na prezydencję do 56 milionów euro, czyli na poziomie zbliżonym do prezydencji sprawowanych przez Litwę i Grecję. Stolicą prezydencji ogłoszono Mediolan, w którym podczas trwania prezydencji odbędzie się wystawa Expo 2015.

Priorytety:
Działania na rzecz rozwoju i wzrostu gospodarczego
Wzrost zatrudnienia
Tworzenie Europy bliższej obywatelom
Dążenie do wypracowania jednolitego europejskiego stanowiska w sprawie migracji i wzmocnienie odpowiedzialnej za tę kwestię agencji unijnej, Frontexu
Wypracowanie stanowiska unijnego odnośnie klimatu i energii
Wzmocnienie pozycji Europy na świecie

Popiera też federalistyczną koncepcję utworzenia „Stanów Zjednoczonych Europy”. „Włochy wykorzystają prezydencję w Radzie Unii Europejskiej do forsowania koncepcji "Stanów Zjednoczonych Europy" – zapowiedział Renzi.

Mniej istotna ma być za to polityka oszczędnościowa. Premier Włoch domaga się zdecydowanej zmiany polityki ekonomicznej UE.

6)     Oceny prezydencji Rady UE

Grecja:

Na władze w Atenach patrzono podejrzliwie, a tymczasem wcale nie wypadli tak źle jak przypuszczano. W czasie greckiej prezydencji osiągnięto porozumienie w sprawie systemu ratowania i kontrolowanej upadłości banków, czyli drugiego etapu unii bankowej. Udało się także wstępnie porozumieć w zakresie ograniczenia lub zakazu upraw GMO.

Litwa:

Jako największą przegraną Wilna wymienia się odmowę Ukrainy  podpisania umowy stowarzyszeniowej z Unią Europejską, do której miało dojść  w Wilnie pod koniec listopada. Litwę chwalą jednak za negocjacje w sprawie przepisów finansowych UE.

7)     Koszty

Analiza budżetów poprzednich prezydencji wskazuje na duże zróżnicowanie między budżetem deklarowanym  a zrealizowanym, np. :

Austria (2006 r.) → planowo 37 mln – ostatecznie 70 mln

Finlandia → planowo 70 mln – ostatecznie 75 mln

Niemcy → planowo i ostatecznie ok. 100 mln

Francja (2008 r.) → planowo 190 mln – ostatecznie 160 mln

Hiszpania → planowo 90 mln – ostatecznie 42 mln

Litwa → planowo 62 mln – ostatecznie 60 mln

Grecja (2014 r.) → planowo ok. 50 mln – ostatecznie 19 mln

(wszystkie koszty wyrażone w euro)

Wydatki zazwyczaj obejmują:

Zatrudnienie dodatkowych pracowników

Szkolenia językowe, prowadzenia spotkań, technik negocjacyjnych dla urzędników

Dodatki  do pensji, zadaniowe i specjalne

Koszty szczytów, konferencji, spotkań nieformalnych – w tym np. budowa centrum konferencyjnego lub jego wynajęcie, transport gości, pożywienie

Wyprodukowanie gadżetów i prezentów z symbolami danego państwa

Promocję walorów turystycznych danego kraju (np. w Czechach promocja programu kulturalnego wyniosła 800 tys. euro)