Krajoznawstwo, a Józef Chełmoński
Krajoznawstwo (dawniej krajopisarstwo, krainopisarstwo, ziemiopisarstwo) jest to szeroko pojęty zbiór wszelkich - nie tylko geograficznych - wiadomości o danym kraju, a także gromadzenie wiadomości z zakresu geologii, meteorologii, świata roślinnego i zwierzęcego.
Z myślą o tej działalności zawiązano w 1906 roku, jeszcze pod zaborami, Polskie Towarzystwo Krajoznawcze (PTKraj.). Powstało ono w Warszawie, a swoim zasięgiem obejmowało zabór rosyjski. Jednym z głównych jego celów było ukazywanie piękna ziemi polskiej oraz rozbudzanie uczuć patriotycznych poprzez poznawanie Polski. Towarzystwo wielką wagę przywiązywało do wychowywania młodzieży. Liczne grono działaczy społecznych (wśród nich m.in. Mieczysław Orłowicz) podjęło się roli przewodników i wychowawców.
PTKraj. prowadziło działalność popularyzatorską, wydawniczą i turystyczną. W szczególności Towarzystwo organizowało i prowadziło muzea krajoznawcze, m.in. w Kaliszu (1908), Suwałkach (1908), Piotrkowie Trybunalskim (1909), Łowiczu (1910), Sandomierzu (1921), Nowogrodzie nad Narwią (1927) i Warce. Ich zbiory gromadzone były przez członków PTKraj. z danego terenu.
Towarzystwo wydawało przewodniki, informatory i pocztówki, a także (od 1910 roku) rocznik krajoznawczy Ziemia. Publikowali w nim m.in. Ludwik Krzywicki, Wacław Nałkowski, Eugeniusz Romer, Ludomir Sawicki, Stanisław Thugutt.
Pierwsze schronisko PTKraj. powstało w Świętej Katarzynie, u podnóża Łysicy w Górach Świętokrzyskich. Kolejne powstawały na atrakcyjnych turystycznie nizinnych obszarach kraju.
Po I wojnie światowej i odzyskaniu niepodległości towarzystwo objęło działalnością cały kraj. Powstawały liczne oddziały i koła. Organizacja prężnie rozwijała się do wybuchu II wojny światowej.
Towarzystwo reaktywowano w 1945. Ze względów politycznych, pod wpływem władz państwowych, powstał projekt rozwiązania PTKraj. (jak również Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego) i stworzenia nowej, jednej organizacji turystycznej w Polsce. W dniu 16 grudnia 1950 odbyły się dwa osobne zjazdy PTT i PTKraj., które powzięły dwie niezależne uchwały o samorozwiązaniu się jednej i drugiej organizacji. W dniu następnym, 17 grudnia 1950, grupa prywatnych osób (a nie delegatów na zjazdy organizacji, które prawnie już nie istniały) powołała Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze.
W obecnie obowiązującym Statucie PTTK znajduje się informacja, że Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze […] powstałe w 1950 roku z utworzonego w 1873 roku Towarzystwa Tatrzańskiego, przekształconego w 1920 roku w Polskie Towarzystwo Tatrzańskie oraz utworzonego w 1906 roku Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, jest spadkobiercą tradycji i dorobku ideowego, a także następcą prawnym majątku tych Towarzystw.
Polskie Towarzystwo Turystyczno - Krajoznawcze w celu promocji i popularyzacji walorów poszczególnych rejonów i zabytków Polski oraz celem zachęcenia ludzi do ich poznawania wprowadziło w 1993 roku Odznakę Krajoznawczą Polski (O.K.P) oraz Regionalną Odznakę Krajoznawczą (R.O.K.). Powstał również Kanon Krajoznawczy Polski, którego celem - jak odznak wymienionych powyżej - jest popularyzacja krajoznawstwa. Obie te inicjatywy są wspierane przez Regionalne Pracownie Krajoznawcze PTTK.
Krajoznawstwo jest jedną z ważnych dziedzin w pracy PTTK w Żyrardowie. Przy Oddziale PTTK w Żyrardowie działa Komisja Krajoznawcza oraz Referat Weryfikacyjny Odznaki Regionalnej Przyjaciel Ziemi Chełmońskiego.
Józef Marian Chełmoński urodził się 7 listopada 1849 roku w folwarku Boczki k. Łowicza. Pochodził ze zubożałej szlachty mazowieckiej. Ojciec malarza Józef Adam dzierżawił majątek Boczki. Dziadek, również Józef był osobistym sekretarzem Michała Hieronima Radziwiłła. O matce Izabeli Łoskowskiej mówiło się, iż była osobą o dużej kulturze, rozmiłowaną w sztuce i literaturze. W Boczkach artysta zamieszkiwał do wyjazdu do Warszawy, potem wielokrotnie wracał do swoich stron rodzinnych. W parku ustawiony jest pamiątkowy głaz upamiętniający fakt urodzenia się malarza, zaś sama miejscowość nazywana jest potocznie Boczkami Chełmońskimi. W 2009 roku główne uroczystości „Roku Chełmońskiego” z okazji obchodów 160 lecia jego urodzin zorganizowane były w Łowiczu przez Powiat Łowicki. Podczas uroczystego otwarcia obchodów w dniu 20 stycznia 2009 roku w Muzeum w Łowiczu genealogię rodu Chełmońskich herbu Prawdzic zaprezentował Piotr Szczepankowski-Chełmoński wywodzący się z rodziny Józefa Chełmońskiego.
Józef Chełmoński zmarł 6 kwietnia 1914 roku w Kuklówce Zarzecznej koło Radziejowic. Pochowany jest na cmentarzu w Żelechowie (gmina Żabia Wola). Być może w 2014 roku z okazji 100 rocznicy śmierci malarza los pozwoli, że miejscem centralnych uroczystości „Roku Chełmońskiego” będzie Powiat Żyrardowski i Powiat Grodziski. Tu w Kuklówce zmarł, tu w Żelechowie znajduje się jego grób, tu znajduje się dworek, w którym mieszkał w ostatnich latach życia i mieszkają jego potomkowie, tu w Radziejowicach działa Fundacja im. Józefa Chełmońskiego, tu aktualnie w Muzeum Mazowsza Zachodniego w Żyrardowie można podziwiać jego obraz z 1882 roku „Błotnista droga” i wreszcie tu można zdobywać i zweryfikować Regionalna Odznakę Krajoznawczą Przyjaciel Ziemi Chełmońskiego.
Odznakę można zdobywać w dowolnym czasie i w dowolnym wieku. Dla zainteresowanych podajemy jej regulamin.
Regulamin Odznaki Regionalnej Przyjaciel Ziemi Chełmońskiego
§1. Odznaka "Przyjaciel Ziemi Chełmońskiego" została ustanowiona przez Zarząd Oddziału PTTK w Grodzisku Mazowieckim na wniosek Klubu PTTK Miłośników Ziemi Chełmońskiego w Brwinowie i zatwierdzona przez Stołeczny Zarząd PTTK uchwałą z dnia 6. 11. 1978 r. z dnia 15.12.2000 r. Odznakę przejął i weryfikuje Oddział PTTK w Żyrardowie. Autorem znaku graficznego jest inżynier Jan Grudziński.
§2. Celem Odznaki jest. popularyzacja regionu, w którym żył i tworzył wielki malarz Józef Chełmoński
§3. Odznakę przyznaje Zarząd Oddziału PTTK w Żyrardowie na wniosek osoby zainteresowanej, złożony w biurze Oddziału a zaopiniowany przez Oddziałową Komisję Krajoznawczą
§4. Odznakę przyznaje się osobom, które spełniły warunki podane w § 5. Zarząd Oddziału może przyznać Odznakę w trybie honorowym za działalność naukową, popularyzatorską, krajoznawczą i działanie na rzecz ochrony środowiska przyrodniczego Ziemi Chełmońskiego.
§5. W celu zdobycia Odznaki należy spełnić następujące warunki:
a) Odbyć 3 wycieczki ( piesze, kolarskie, motorowo - samochodowe ) przebiegające w okolicach miejsc, w których żył i tworzył Józef Chełmoński
Przykłady tras:
1. Jaktorów - Kuklówka - Skuły - Żelechów (znaki żółte, 24 km Piesza)
2. Grodzisk Mazowiecki - Kuklówka - Radziejowice (znaki niebieskie, 17 km Piesza)
3. Grodzisk Mazowiecki - Siestrzeń - Młochów - Żelechów - Grodzisk Mazowiecki (kolarska 35 km)
4. Grodzisk Mazowiecki - Kuklówka - Radziejowice - Żabia Wola - Kaleń - Żelechów - Grodzisk Mazowiecki (kolarska 45 km)
5. Boczki - Łowicz - Sromów - Bolimów - Bolimowski Park Krajobrazowy (Centrum Edukacji Ekologicznej) - Żyrardów - Radziejowice - Kuklówka - Żelechów (2-dniowa, kolarska lub samochodowa, ok 100 km), ewentualne noclegi: Nieborów, Budy Grabskie.
b) Zapoznać się z twórczością Józefa Chełmońskiego, zwiedzić muzea : Muzeum Narodowe w Warszawie, Muzeum Mazowsza Zachodniego w Żyrardowie, Pałac w Radziejowicach, Muzeum w Łowiczu, Zagrodę w Brwinowie. (3 do wyboru)
§6. Dowodem spełnienia warunków jest dzienniczek wycieczek zawierający opis tras, fotografie, rysunki, bilety, pieczątki ( forma prowadzenia dowolna )
§7. Zdobyte punkty zaliczane są jednocześnie do Odznak Turystyki Kwalifikowanej
§8. Dowodem zdobycia Odznaki jest legitymacja wystawiona przez Zarząd Oddziału PTTK w Żyrardowie
§9. Odznaka jest płatna. W razie przyznania jej w trybie honorowym osoba wyróżniona otrzymuje ją bezpłatnie
§10. Interpretacja regulaminu należy do Zarządu Oddziału PTTK w Żyrardowie 96-300 Żyrardów
ul. Waryńskiego 46 m 26A, skr. poczt. 59.
Jerzy Kwaczyński
VIIBATALIONSZTURMOWYPIS