14.compressed.pdf

(3133 KB) Pobierz
maŁopolska
XIV
regiony
regionalizmy
małe ojczyzny
kraków 2012
Redakcja:
Zdzisław Noga (redaktor naczelny),
ks. Władysław Pilarczyk (z-ca redaktora naczelnego),
Sylwester Dziki (sekretarz redakcji),
Wojciech Kowalewski, Ewa Skrobiszewska, Mateusz Wyżga
Rada redakcyjna:
Edward Chudziński, Jan Flasza, Ryszard Kantor, Feliks Kiryk (przewodniczący),
Maciej Mączyński, Barbara Miszczyk, Tadeusz Skoczek, Anna Wiśniewska,
Jerzy Woźniakiewicz, Wiesław A. Wójcik, Franciszek Ziejka
Współpraca:
Polskie Towarzystwo Historyczne
Adres redakcji:
31-124 Kraków, ul. Rajska 1, p. 38
tel. 12 375 22 34, fax 12 375 22 03
e-mail: redakcja@malopolska.org; www.malopolska.org.pl
Wydawca:
Małopolski Związek Regionalnych Towarzystw Kultury,
Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Krakowie
Patronat honorowy:
Marek Sowa
–
Marszałek Województwa Małopolskiego
Copyright by Małopolski Związek Regionalnych Towarzystw Kultury,
Wojewódzka Biblioteka Publiczna w Krakowie, 2012
Opracowanie redakcyjne i korekta:
Sylwester Dziki
Tłumaczenie:
Elżbieta Świerz
Projekt okładki:
Beata Ozga
Projekt typograficzny:
Agnieszka Rajda
Skład komputerowy:
Maria Jakubowska
Na okładce:
fragment drzeworytu Edwarda Gorazdowskiego „Zamek w Młoszowej”
Druk i oprawa:
PANDIT, 31-334 Kraków, ul. Łokietka 177
PL ISSN 1641-1102
oD REDakToRa
Tom niniejszy dedykujemy Profesorowi Ryszardowi Kantorowi, wybitnemu
znawcy kultury ludowej i naszemu wieloletniemu współpracownikowi.
Jego działalność w Radzie Redakcyjnej i aktywność pisarska na łamach
rocznika „Małopolska” stanowi godny naśladowania przykład współpracy
środowiska naukowego i pasjonatów regionalizmu oraz kultury i historii
lokalnej. Jest rzeczą oczywistą, że połączenie wysiłków, wymiana doś-
wiadczeń i współpraca obu środowisk przynosi lepsze efekty i pozwala
na pełniejszą realizację naszych celów. Opublikowane w roczniku teksty
Profesora cieszą się popularnością wśród Czytelników, stanowią inspirację
dla innych Autorów. Dlatego zamieściliśmy zestawienie Jego wcześniejszych
publikacji. Żywimy nadzieję, że ułatwi to naszym Czytelnikom poszukiwa-
nie inspirujących i pożytecznych lektur, zwłaszcza na jesienne i zimowe
wieczory. I liczymy na dalszą, owocną współpracę Pana Profesora z naszym
pismem!
Nadto znajdzie Czytelnik w niniejszym tomie interesujące, zróżnicowane
tematycznie i geograficznie teksty i materiały, ułożone w ukształtowa-
nych zwyczajowo działach. Wielki ładunek emocjonalny zawiera artykuł
poświęcony relacjom nauczycielki Stefanii Chmielakówny i pochodzącego
z Poręby Wielkiej pisarza Franciszka Smreczyńskiego (Władysława Orkana).
Jego znaczenie jest szersze, niż tylko opis niespełnionych uczuć kobiety.
Uważny Czytelnik może się przenieść w świat miniony, dostrzec atmosferę
Zakopanego sprzed wieku, ówczesną mentalność kobiet i mężczyzn.
Zakopane i góry stały się nadto głównym wątkiem podjętym w kilku innych
artykułach.
Poznawanie przeszłości przez pryzmat indywidualnych losów jest
bodaj najbardziej atrakcyjną formą narracji historycznej. Zwracam
uwagę Czytelnika na tekst pióra Franciszka Lorenca, którego bohaterem
jest Janeczko – żywiecki Nikifor, na opowieść Romana Kucharczyka
o Adamie Gorczyńskim z Górki, na szkic Sylwestra Dzikiego o Deotymie,
na artykuł Grażyny Woźny poświęcony księdzu Janowi Zwierzowi.
Wydobywanie z zapomnienia i utrwalanie pamięci o ludziach niezwykłych
jest pielęgnowaniem dziedzictwa naszych miast i wsi, dziedzictwa naszego
narodu. Im więcej losów ludzkich ocalimy od zapomnienia, tym bogatsza
będzie nasza lokalna i narodowa tradycja.
6
W innym miejscu rocznika znajdzie Czytelnik interesujące analizy
zachowanych źródeł do dziejów lokalnych: ksiąg metrykalnych i sądowych
wiejskich. Wciąż stanowią one nie w pełni wykorzystane materiały.
A warto dodać, że nie tylko księgi metrykalne, ale również księgi sądowe
wiejskie zachowały się dla wielu małopolskich miejscowości. Część została
opublikowana w wydawnictwach źródłowych, większość jest przecho-
wywana w formie rękopiśmiennej w bibliotekach naukowych i archiwach
(ich zestawienie zamieścił Tomasz Wiślicz w książce:
Katalog małopolskich
ksiąg sądowych wiejskich,
Warszawa 2007). Można w nich poszukiwać
nazwisk przodków. I ze zdziwieniem odnaleźć w źródłach sprzed kilkuset
lat funkcjonujące w dzisiejszych czasach nazwiska. W odróżnieniu od Śląska
i Pomorza nie dotknęły bowiem Małopolski wielkie ruchy migracyjne,
a wiele rodzin mieszka od pokoleń w tych samych miejscowościach.
Zachęcam Czytelników do podejmowania takich studiów, do dzielenia się
uwagami i wymiany doświadczeń na łamach naszego rocznika.
Niezwykle cenny jest również artykuł pióra Marii Fiderkiewicz poświę-
cony strojom ludowym. Cieszyć może to, że dzisiejszych czasach tradycyjny
strój wiejski przeżywa swoisty renesans. Sprowadzony do funkcji ozdobnych
podczas uroczystości świeckich i kościelnych, jest jednak często sztucznie
odtwarzany, bez przywiązania do tradycji. W naszym przekonaniu tekst
Marii Fiderkiewicz może mieć znaczenie praktyczne i dobrze przysłużyć
się podejmowanych w wielu miejscach Małopolski próbom rekonstrukcji
lokalnych strojów ludowych. Równie powszechnym jak ubiór ozdobny
elementem dziedzictwa kulturowego są dawne krzyże przydrożne. Niegdyś
bardziej obecne w krajobrazie polskim, obecnie z różnych powodów zanikają.
Warto je ocalić od zapomnienia, przypomnieć dzieje. Bo przecież za każdym
z nich kryje się jakaś historia, jakieś wydarzenie ważne dla jednostek
i społeczności. Ewa Leśniak utrwaliła je dla Przyszowej.
Wciąż pozostaje wiele interesujących ludzi, i obiektów, i wydarzeń, które
warto dla przyszłych pokoleń ocalić od zapomnienia. Zachęcam Czytelników
do lektury i do współpracy z naszym rocznikiem.
Zdzisław Noga
Profesor Ryszard Kantor;
fot. Irminy Butkiewicz-Mazurkiewicz,
ze zbiorów ks. Władysława Pilarczyka
Z okazji jubileuszu 40-lecia pracy naukowej Profesora Ryszarda Kantora
najserdeczniejsze życzenia składają redakcja i wydawca „Małopolski”.
Oby dorobek publikacyjny wzrósł w dwujnasób, oby jego znaczne okruchy wzbogacały
nasze łamy. Ad multos annos!
Redakcja

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika:

Zgłoś jeśli naruszono regulamin