b44spec(2).pdf

(134 KB) Pobierz
BIULETYN INFORMACYJNY
ODDZIAŁU
WARSZAWSKIEGO PTT
im. Mieczysława Karłowicza
Dodatek na
Święta
Bożego Narodzenia
Warszawa, grudzień 2010 r.
O TRZECH KRÓLACH, GWIEŹDZIE I DACIE NARODZIN CHRYSTUSA
» Gdy zaś Jezus narodził się w Betlejem w Judei za panowania króla Heroda,
oto Mędrcy ze Wschodu przybyli do Jerozolimy i pytali: „Gdzie jest nowo
narodzony król
żydowski?
Ujrzeliśmy bowiem jego gwiazdę na Wschodzie i
przybyliśmy oddać mu pokłon"«
(Mt 2, 1-2, Biblia Tysiąclecia).
Gwiazda Betlejemska i Trzej Mędrcy to najbardziej znane symbole, związane z
Bożym Narodzeniem. Ewangelista poświęca im ledwie kilka zdań, jednak jeśli
mielibyśmy mierzyć wartość dzieł literackich ich popularnością, perykopę z Ewangelii
Mateusza przyjdzie uznać za jedną z najbardziej udanych konstrukcji literackich w
dziejach. Wystarczy wpisać w internetowej wyszukiwarce hasła „Gwiazda
Betlejemska", „Trzej Królowie", czy „magowie ze Wschodu" (taka wersja pojawia się
w Biblii Poznańskiej), by przekonać się,
że
nie mogą się z nimi równać nie tylko
najbardziej znane dzieła literatury
światowej,
ale i słynne postacie historyczne. Co
ciekawe, nawet znacznie bardziej wstrząsające wskrzeszenie Łazarza też nie
wzbudza aż takiego zainteresowania, jak Gwiazda Betlejemska i Mędrcy. Oszczędny
przekaz, zawarty tylko w jednej Ewangelii, obrósł w
Średniowieczu
w bogatą
literaturę apokryficzną, która rozbudowała tajemniczą historię o fantastyczne
szczegóły. Mędrcy stali się królami, zyskali imiona, a ich podróż do Betlejem zmieniła
się w wieloletnią wędrówkę. Pojawiły się nawet ich relikwie. W 325 roku
św.
Helena
(ok. 248 - ok. 329) przewiozła je z Jerozolimy do Konstantynopola, gdzie spoczęły w
kościele Mądrości Bożej (Hagia Sofia). Stamtąd trafiły do Mediolanu, a następnie do
Kolonii, wywiezione w 1164 roku jako jedna ze zdobyczy cesarza Fryderyka
Barbarossy. Kolonia cieszy się relikwiami Trzech Króli po dzień dzisiejszy. Trzej
Królowie są patronami miasta (symbolizujące ich trzy korony możemy zobaczyć w
herbie Kolonii). Co ciekawe, peregrynacje relikwii nie przeszkodziły Marcowi Polo
(1254-1324) w zanotowaniu informacji,
że
groby Trzech Króli znajdują się w
miejscowości Saveh w Persji. Według relacji podróżnika, ich ciała miały być
świetnie
zachowane,
włącznie
z
włosami
i
brodami.
Tymczasem w Ewangelii nigdzie nie jest powiedziane,
że
składający hołd byli
monarchami, jakie były ich imiona ani nawet ilu ich było. Choć Mateusz pisze o
magach, już w II wieku Tertulian (ok. 160 - ok. 220) nazwał ich królami, a tradycja na
dobre zaczęła się przyjmować w VI wieku. We wschodnich kościołach Mędrcom są
przypisywane różne imiona i bywa ich 12 (co symbolizuje 12 apostołów i 12 plemion
Izraela), a nawet 60. Na Zachodzie, od III wieku przyjęto,
że
było ich trzech
(Orygenes powiązał ich liczbę z liczbą złożonych Dzieciątku darów). Dary mają
znaczenie symboliczne: złoto odnosi się do władzy królewskiej, kadzidło to symbol
kapłaństwa, a mirra oznacza zapowiedź
śmierci
(wszak namaszczano nią ciała
zmarłych). Imiona Królów (Kacper, Melchior i Baltazar) były z całą pewnością ogólnie
przyjęte już na początku VI wieku. Nawiasem mówiąc, pisane
święconą
kredą na
drzwiach litery C+M+B, nie są inicjałami imion królewskich. Pochodzą z łacińskiej
inskrypcji:
Christus Mansionem Benedicat
(Niech Chrystus błogosławi temu domowi).
1
Gwiazdy,komety
Próba ustalenia daty narodzin Chrystusa doprowadziła do ustanowienia nowej
rachuby czasu - Anno Domini - roku Pańskiego (po narodzeniu Chrystusa). Było to
związane z wyznaczaniem dat
Świąt
Wielkanocy, które mają wypadać po pierwszej
wiosennej pełni Księżyca. Chrystus zmarł na krzyżu w piątek, przed
świętem
Paschy.
Problem w tym,
że
rok w kalendarzu
żydowskim,
opartym na cyklu księżycowym,
składał się z 12 miesięcy po 29 lub 30 dni. Opóźniał się więc stale o 11 dni w
stosunku do pór roku. Co jakiś czas dołączano miesiąc dodatkowy. Decydował o tym
Sanhedryn. Metody uzgadniania faz Księżyca z latami słonecznymi były znane w
starożytności. Stosując te obliczenia i przyjmując arbitralne założenia co do czasu,
jaki minął od stworzenia
świata,
oraz
że
poczęcie Chrystusa nastąpiło 25 marca 1
roku p.n.e. (w równonoc wiosenną, mającą znaczenie symboliczne), Mnich Dionizy
Mniejszy ustalił na początku VI wieku,
że
Zbawiciel narodził się 25 grudnia 1 roku
p.n.e. (rok został z całą pewnością określony błędnie, ale to już całkiem inna
kwestia). Według tej rachuby, 1 stycznia 1 roku n.e. miało zapewne miejsce
obrzezanie Jezusa (ósmego dnia po narodzeniu). I od tego zdarzenia tak naprawdę
liczymy początek nowej ery, a nie od narodzin Chrystusa. Podobnie jest z
kalendarzem
żydowskim,
w którym rachuba czasu jest prowadzona nie „od
stworzenia
świata"
ale od stworzenia Adama - Wszechświat liczył już wtedy sześć
dni! Dla ustalenia chronologii
życia
Chrystusa kluczowe znaczenie ma wyjaśnienie,
czym była Gwiazda Betlejemska. Rozpowszechnione przekonanie o komecie to
zapewne zasługa m.in. Giotta (ok. 1266-1337), który na słynnym fresku w Padwie
przedstawił Gwiazdę właśnie w ten sposób. Jeśli kometa, to która? Giotto widział
najsłynniejszą z komet, kometę Halleya, która pojawiła się na niebie w 1301 roku.
Jest to kometa powrotna, przylatująca w nasze okolice w Układzie Słonecznym co
ok. 75 lat. Jednak w 1304 roku na niebie pojawiła się jeszcze bardziej efektowna
kometa i fresk Giotta mógł powstać pod wpływem tego widoku. Kometa Halleya była
widoczna na niebie w 12 roku p.n.e. Zbyt wcześnie, by mogła być Gwiazdą
Betlejemską.
Święty
Mikołaj (w kulturze masowej)
Święty
Mikołaj
(ang.
Santa Claus, Father Christmas)
– postać starszego
mężczyzny z brodą ubranego w czerwony strój, który według różnych legend i bajek
w okresie
świąt
Bożego Narodzenia rozwozi dzieciom prezenty saniami ciągniętymi
przez zaprzęg reniferów. Według różnych wersji zamieszkuje wraz z grupą elfów
Laponię lub biegun północny.Dzięki sprawnej promocji praktycznie zastąpił on w
powszechnej
świadomości
tradycyjny wizerunek
świętego
Mikołaja biskupa.
Obecnie powszechna forma tej postaci wywodzi się z kultury brytyjskiej i amerykańskiej,
gdzie jest jedną z atrakcji bożonarodzeniowych. W większej części Europy, w tym w Polsce,
dzień
Świętego
Mikołaja obchodzony jest tradycyjnie
6 grudnia
jako wspomnienie
świętego
Mikołaja, biskupa
Miry.
Rankiem tego dnia dzieci, które przez cały mijający rok były
grzeczne, znajdują prezenty, ukryte pod poduszką, w buciku lub w innym specjalnie
przygotowanym w tym celu miejscu (np. w skarpecie). Na skutek przenikania do europejskiej
tradycji elementów kultury anglosaskiej (w szczególności amerykańskiej) także w Europie
Święty
Mikołaj utożsamiany jest coraz częściej z
Bożym Narodzeniem
i
świątecznymi
prezentami.
Historia postaci
Święty
Mikołaj, biskup Miry, ze względu na przypisywane mu legendą uczynki
(m.in. cały majątek rozdał biednym), został pierwowzorem postaci rozdającej
2
prezenty dzieciom. Przedstawiany jako starzec z okazałą brodą, często w infule i
pastorałem, z workiem prezentów i pękiem rózg w ręce. 6 grudnia (w rocznicę
śmierci świętego)
grzecznym dzieciom przynosi prezenty (zwykle słodycze), a
niegrzecznym (na ostrzeżenie) rózgę.
Jedna z legend głosi,
że
pewien człowiek, który popadł w nędzę, postanowił
sprzedać swoje trzy córki do domu publicznego. Gdy biskup dowiedział się o tym,
nocą wrzucił przez komin trzy sakiewki z pieniędzmi. Wpadły one do pończoch i
trzewiczków, które owe córki umieściły przy kominku dla wysuszenia. Stąd w krajach,
gdzie w powszechnym użyciu były kominki, powstał zwyczaj wystawiania przy nich
bucików lub skarpet na prezenty. Tam, gdzie kominków nie używano, Mikołaj po
cichutku wsuwa prezenty pod poduszkę
śpiącego
dziecka.
Początkowo
św.
Mikołaj przybywał z południa. W
średniowiecznym
Amsterdamie
Sinterklaas przypływał
żaglowcem
z dalekich ciepłych mórz, a wór z prezentami niósł
ciemnoskóry sługa zwany Zwarte Piet. Człowiek z ciepłych krajów nie bardzo
pasował do zaśnieżonego zimowego pejzażu. To też gdy w roku 1822 Clemens
Clarke Moore napisał poemat, w którym
św.
Mikołaj przybywa saniami zaprzężonymi
w renifery z bieguna północnego, wkrótce przyjęło się to do tradycji.
Niezgodności kalendarza gregoriańskiego z kalendarzem juliańskim sprawiły,
że
dzień
św.
Mikołaja według starego stylu wypadał blisko dnia Bożego Narodzenia w
nowym stylu. Podsunęło to pomysł, aby prezenty przynosiło, zamiast
świętego,
Dzieciątko Jezus. Jezusa przedstawiało ubrane na biało dziecko, worek z prezentami
niósł mężczyzna przebrany za mędrca – jednego z trzech, którzy przynieśli dary
Dzieciątku. Ten zwyczaj jednak się nie przyjął, mężczyzna znów stał się
św.
Mikołajem, dziecko zaś zostało jego pomocnicą
Śnieżynką.
Jednak w niektórych
krajach
św.
Mikołaj został bożonarodzeniowym dziadkiem: Père Noël we Francji,
Julemand w Norwegii, Babo Natale we Włoszech.
W kontekście polskim, Aleksander Brückner w Encyklopedii Staropolskiej określił
to jako
zwyczaj późny, miejski, niemiecki.
W rzeczywistości jednak zwyczaj
obdarowywania się prezentami jest znacznie starszy, archaiczny. Choć
bezpośrednich korzeni obdarowywania się prezentami najczęściej doszukujemy się
w rzymskich Saturnaliach, to w przypadku Słowian postać
świętego
Mikołaja
wyraźnie wywodzona jest z kultu Welesa, bóstwa związanego z ziemią, zaświatami i
magią (a u Germanów analogicznie z Odynem)
Lokalne odpowiedniki
W Rosji
św.
Mikołaj był również otoczony kultem jako patron uciśnionych i
skrzywdzonych, ale przejętą z zachodu postać rozdającą dzieciom prezenty nazwano
Dziadkiem Mrozem (ros
Дед Мороз),
ze względu na podobieństwo do bajkowej
postaci nazywanej
Moroz Krasnyj Nos.
Zgodnie z tradycją, rozdaje on prezenty wraz
ze
Śnieżynką
(ros.
С�½егурочка).
W tradycji bizantyjskiej jego odpowiednikiem jest
Święty
Bazyli, który obdarowuje prezentami dzieci w dniu 1 stycznia. W Wielkopolsce
i na Kaszubach prezenty na Boże Narodzenie tradycyjnie przynosi Gwiazdor, Mikołaj
przynosi prezenty 6 grudnia. Na Górnym
Śląsku
prezenty na Boże Narodzenie
przynosi Dzieciątko utożsamiane z postacią Jezusa Chrystusa. 6 grudnia prezenty
przynosi Mikołaj.
3
Mikołaj współcześnie
Obecny wizerunek – czerwony płaszcz i czapka – został opracowany w 1930 roku
na zlecenie koncernu Coca-Cola przez amerykańskiego artystę, Freda Mizena,
jednak pierwsze wizerunki Mikołaja w tym stroju pojawiły się już w latach 20., kilka lat
zanim został użyty w reklamie napoju. Na pewno jednak reklama ta pomogła utrwalić
w powszechnej
świadomości
ten kostium
świętego.
Rok później nowy wizerunek
św.
Mikołaja przygotował, także na zlecenie Coca-Coli, Huddon Sundblom.
Najbardziej charakterystyczny element stroju
Świętego
Mikołaja - czerwona
czapka z białym pomponem, stała się jednym z komercyjnych symboli
świąt
Bożego
Narodzenia. Współcześnie, ze względów komercyjnych, wizerunek
św.
Mikołaja jest
używany przez handlowców, a okres wręczania prezentów rozciągnął się od imienin
Mikołaja do Nowego Roku. Jako postać reklamowa Mikołaj jest popularny w okresie
świątecznym
także w krajach Azji, dokąd trafił z USA. Towarzyszy kończącym rok
handlowym promocjom nawet w Chinach, gdzie jest znany jako
Staruszek
Bożonarodzeniowy
Mikołaj z Miry (z Bari),
Święty
Mikołaj Cudotwórca,
cs.
Swiatitiel Nikołaj,
archijepiskop Mirlikijskij, czudotworec
(ur. ok. 270 w Patarze w Azji Mniejszej, zm. ok.
345 lub 352) – biskup Miry w dzisiejszej Turcji. Jeden z najbardziej czczonych
prawosławnych
świętych
(nazywany zawsze
św.
Mikołajem Cudotwórcą), a także
uznawany za
świętego
przez Kościół katolicki. Zasłynął jako cudotwórca, ratując
żeglarzy
i miasto od głodu. Odwagą i sprawiedliwością wykazał się ratując od
śmierci
niesłusznie skazanych urzędników cesarskich.
Żywot świętego
Według podań po bogatych rodzicach otrzymał w spadku znaczny majątek, którym
chętnie dzielił się z ubogimi. Wyróżniał się pobożnością i miłosierdziem. Mieszkańcy
Miry wybrali go na swojego biskupa. Po
życiu
gorliwym i pełnym dobrych czynów,
zmarł w połowie IV wieku, spontanicznie czczony przez wiernych. Gdy Mirę
opanowali Arabowie, kupcom włoskim udało się zabrać jego relikwie i przewieźć do
Bari w południowych Włoszech. Znana jest historia o trzech niesprawiedliwie
uwięzionych oficerach uwolnionych za jego wstawiennictwem; opowieść o trzech
ubogich pannach wydanych za mąż dzięki posagom, których
Święty
dyskretnie im
dostarczył; o trzech młodzieńcach uratowanych przez niego od wyroku
śmierci;
o
żeglarzach
wybawionych z katastrofy morskiej. Jeden z utopców statku wiozącego
świętego
na pielgrzymkę do Jerozolimy miał podobno zostać przez niego
wskrzeszonym.
Kult
Święty
Mikołaj zmarł ze starości. Jego ciało, które zaczęło wydzielać leczniczą
mirrę, pochowano w Mirze Licyjskiej. W 1087 roku relikwie przeniesiono do włoskiego
miasta Bari, gdzie znajduje się do dnia dzisiejszego w specjalnie zbudowanym ku
jego czci soborze. Pomimo niewielu wiadomości na temat
życia świętego,
jego
postać jest jedną z najbardziej barwnych w hagiografii. Do dziś utrzymuje się zwyczaj
składania podarunków w formie niespodzianki, choć obecnie zwyczaj ten jest często
łączony z baśniową postacią
Świętego
Mikołaja.
Wesołych
Świąt
!!!
4

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika:

Zgłoś jeśli naruszono regulamin