b45(2).pdf

(528 KB) Pobierz
BIULETYN INFORMACYJNY
ODDZIAŁU
WARSZAWSKIEGO PTT
im. Mieczysława Karłowicza
Nr 45 (6)
Warszawa, styczeń 2011 r.
Wracamy do poprzednich terminów, które obowiązują do końca czerwca,
czyli spotykamy się w 2 i 4 czwartek miesiąca
o godzinie 18-tej, jak zwykle w gościnnych progach Muzeum Ziemi.
Następne spotkanie 27 stycznia
Zarząd O/W PTT
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
W dniu 16 grudnia 2010 roku w Muzeum Ziemi,
siedzibie naszego Oddziału odbyło się tradycyjne
spotkanie wigilijne. Po
życzeniach
złożonych
wszystkim przez Prezesa Marka Kobiałko
i przełamaniu się opłatkiem uczestnicy podczas
towarzyskiej rozmowy dzielili się wrażeniami
z odbytych w tym sezonie górskich wypraw.
Na zakończenie uczestnicy spotkania zrobili
sobie pamiątkowe zdjęcie.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Huculszczyzna (uzupełnienie do prelekcji)
Huculszczyzna (ukr.
Гуцульщи�½а,
słow.
Huculsko)
– region w zachodniej części Ukrainy, na
obszarze Karpat Wschodnich, obejmujący m.in. pasmo Czarnohory. W XII wieku teren ten
należał do Rusi Halicko-Wołyńskiej, zaś od czasów Kazimierza Wielkiego (XIV w.)
1
Huculszczyzna znajdowała się w obrębie Rzeczypospolitej. Po 1772 roku weszła w skład
monarchii austriackiej, a następnie austro-węgierskiej. W latach międzywojennych znowu
znalazła się w Polsce. Po 1945 r. Huculszczyzna przestała należeć do Polski, a Polacy i inne
nieruskie mniejszości narodowe zostali stamtąd wypędzeni. Między innymi to było powodem
spadku zainteresowania tym obszarem ze strony polskich etnografów.
Wywodzą się stąd Huculi, górale pochodzenia ruskiego i wołoskiego, twórcy oryginalnej
kultury regionalnej w dorzeczu górnego Prutu. Na tych terenach Michał Holländer
wyselekcjonował także rasę koni huculskich.
Huculi
Huculi – grupa etniczna ukraińskich górali mieszanego pochodzenia rusińskiego i
wołoskiego, zamieszkujący ukraińską i rumuńską część Karpat Wschodnich – Gorgany,
Czarnohorę,
Świdowiec,
Karpaty Marmaroskie, Połoniny Hryniawskie i Beskidy Pokucko-
Bukowińskie. Obok Bojków, z którymi sąsiadują od zachodu, i Łemków, jest to jedna z trzech
głównych grup rusińskich górali mieszkających we wschodniej części łuku karpackiego.
Określenie "Huculi" upowszechniło się w XIX wieku. Huculi stworzyli oryginalną kulturę
regionalną w dorzeczu górnego Prutu, obu Czeremoszów: Białego i Czarnego, oraz Cisy, z
dala od szlaków handlowych, dróg i dużych miast. Ich tradycyjnym zajęciem jest hodowla
bydła, pasterstwo i myślistwo. Zajmowali się również hodowlą koni; wyhodowali uchodzące
za piękne i bardzo wytrzymałe konie huculskie.
W latach 90. XX wieku prof. Paul Robert Magocsi oraz prof. Paul Best zaliczyli tę mniejszość
autochtoniczną do narodu karpatoruskiego, twierdzą oni,
że
na terenie obecnej Polski,
Słowacji, Ukrainy i Serbii mieszka około 1 200 000 społeczność o proweniencji
karpatoruskiej, do której obok Hucułów zaliczyli również Łemków i Bojków, wobec których
nie
powiodły się próby ukrainizacji
oraz,
że
ludność ta ma nadal poczucie swojej
karpatorusińskiej odrębności narodowej z aspiracjami do stania się czwartym narodem
wschodniosłowiańskim, obok Ukraińców, Rosjan i Białorusinów.
Etymologia
Istnieje kilka wersji tłumaczących pochodzenie nazwy Hucuł. Jedna z nich twierdzi,
że
słowo to jest pochodzenia rumuńskiego i oznacza 'opryszka' (w jednym z dialektów
rumuńskich 'hotul' to złodziej). Inne wyjaśnienie jest takie,
że
pochodzi ono od słowiańskiego
słowa 'kochul' oznaczającego wędrowca lub nomada.
Historia
Dzieje osadników huculskich sięgają jeszcze czasów neolitu. Już od IX wieku pasterze
rumuńscy z Wołoszczyzny (także mołdawscy i węgierscy z Karpat południowych) wraz z
rodzinami i stadami owiec i kóz posuwali się górami i wzdłuż nich w poszukiwaniu pastwisk,
dochodząc niemal do Tatr. Prawosławna wspólnota religijna obu grup doprowadziła do zlania
się ich i wytworzenia jednego narzecza opartego na języku ruskim z domieszką rumuńską i
polską.
Ślady
pochodzenia rumuńskiego znaleźć można w nazwach miejscowości i gór,
nazwach pospolitych, architekturze, strojach ludowych. W XII w. monumentalny łańcuch
Czarnohory i jej podnóży należał do Rusi Halicko-Wołyńskiej, zaś od czasów Kazimierza
Wielkiego (XIV w.) Huculszczyzna znajdowała się w obrębie Rzeczypospolitej.
Po 1772 Huculszczyzna weszła w skład monarchii austriackiej, a następnie austro-
węgierskiej.
W listopadzie 1918 Huculi wywołali rewoltę przeciwko rządom węgierskim, zakończoną
proklamacją Republiki Huculskiej 9 stycznia 1919. Republika Huculska objęła wschodnie
2
Zakarpacie, zaś jej prezydentem został Stepan Kłoczurak. W lipcu 1919 republika została
zlikwidowana przez wojska rumuńskie.
W latach międzywojennych znowu znalazła się w Polsce. Od września 1939 r.
Huculszczyzna przestała należeć do Polski. Osiedli tam Polacy i inne nieruskie mniejszości
narodowe zostali stamtąd wysiedleni. Między innymi to właśnie było powodem spadku
zainteresowania tym obszarem ze strony polskich etnografów.
Wieś huculska
Charakterystyczną cechą huculskiej wsi było to,
że
posiadała charakter samotnicy, co w
dużej mierze można dostrzec i dziś. Poszczególne gospodarstwa oddalone były od siebie,
porozrzucane po okolicznych pagórkach otaczających dolinę i centrum wsi. Dlatego też
obszar wsi na ogół zajmował ogromne terytorium. W centrum, w pobliżu rzeki lub strumienia
oraz drogi stała cerkiew z probostwem, urząd gminy, szkoła, gospoda. Z czasem pojawiły się
sklepy, a w niektórych wsiach wille letniskowe i pensjonaty.
Obecnie większość gospodarstw jest porozrzucanych jak kiedyś, w dużych odległościach od
siebie. W centrum doliny stoją budowle służące całej społeczności. Charakterystyczną cechą
domów wiejskich było to,
że
na ogół izbę mieszkalną obudowywano wieńcem pomieszczeń
gospodarczych usytuowanych od północy, wschodu i zachodu, po to by chroniły ją przed
mrozem i wiatrem. Połacie dachowe z tej strony często schodziły wtedy do samej ziemi.
Dach miał konstrukcję krokwiowo-jętkową. Do budowy takiego gospodarstwa
wykorzystywano starannie dobierane drewno iglaste, wcześniej gromadzone i sezonowane.
Huculszczyzna w literaturze pięknej
Motyw huculski pojawia się często w przedwojennej polskiej prozie. O Huculszczyźnie
pisali między innymi: Wincenty Pol, Stanisław Vincenz czy Józef Wittlin. Dramat huculski pt.
"Karpaccy Górale" napisał Józef Korzeniowski.
Ceramika pokucka
Ceramika pokucka, to garncarnstwo artystyczne wyrabiane przez ludność Pokucia -
Hucułów, ceramika dekorowana techniką pół-majolikową. Głównymi ośrodkami wytwarzania
tej ceramiki były Kuty, Pistyń, Kosów i Kołomyja.
Początki wytwarzania ceramiki w tej technice dali polscy garncarze przybyli na
Huculszczyznę w I poł. XIX wieku z Galicji, m.in. pradziad Stanisława Krycińskiego.
Podstawowymi kolorami w tym stylu są zielony, czarny, ugrowo-żółty, ceglasty, brunatny i
niebieski. Przeważają motywy roślinne, geometryczne, zoomorficzne i antropomorficzne.
Głównymi elementami są girlandy, kwiaty, liście, trójkąty i ostrosłupy.
Świat
zwierzęcy
reprezentują ptaki i jelenie na tle lasu, ale również postacie
żołnierzy,
myśliwych, elementy
architektury sakralnej czy figury
świętych.
W formach pokuckich wyrobów najczęściej
powtarzają się wazony, dzbanki o pękatych brzuścach oraz kształtach podłużnych. Talerze,
patery, dzbanki i kubki reprezentują tzw. szkołę kołomyjską i nawiązują do motywów sztuki
greckiej i tyrolskiej. Wyrobami o wyszukanej i oryginalnej formie są również
świeczniki,
figurki
oraz drobna ceramika do codziennego użytku tj., szkatułki, talerzyki, karafki itp. Z większych
form na szczególną uwagę zasługują piece kaflowe zdobione techniką pół-majolikową.
Za twórcę klasycznego stylu pokuckiego uważany jest Aleksander Bachmiński, Tomasz i
Petronela Nappowie oraz Sowiccy.
Uniwersytet w Czerniowcach ( uzupełnienie do prelekcji)
3

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika:

Zgłoś jeśli naruszono regulamin