RECEPTURA dla Studentow.doc

RECEPTURA

Receptura lekarska – dotyczy zasad zapisywania leku na recepcie

Receptura farmaceutyczna – dotyczy zasad wydawania, wykonywania leku zapisanego na recepcie

1)     Co to jest farmakologia?

i)       Farmakologia jest to nauka o substancjach (lekach), które działają na organizm ludzki.

2)     Co to jest lek?

a)      Lekiem nazywamy środek leczniczy, któremu nadano odpowiednią postać i który stosuje się w zapobieganiu, rozpoznawaniu bądź leczeniu chorób ludzi i zwierząt.

3)     Nazwy leków

a)      Nazwa chemiczna

b)     Nazwa międzynarodowa

c)      Nazwa handlowa

4)     Dawki

a)      Terapeutyczne, inaczej zwykle stosowane –dosis therapeutica

b)     Maksymalne pro dosi, pro die

c)      Dosis toxica, dosis letalis

• Dawki zwykle stosowane  to dawki przeciętnie wywołujące u chorego określony efekt farmakologiczny. Zakres tych dawek przyjmuje się standardowo dla mężczyzn w wieku 20-40 lat i masie ciała 70 kg.
• Dawka progowa lub minimalna (dosis minima) – określa najmniejszą ilość środka, wywołującą już pewne reakcje ze strony organizmu, tzw niekiedy subterapeutyczne
• Dawka lecznicza (dosis therapeutica) –wywołuje wyraźne zmiany w czynności narządów, charakteryzujące się pobudzeniem lub zahamowaniem ich czynności w granicach fizjologicznych. Największa dawka lecznicza nazywa się dawką maksymalną (dosis maxima).
• Dawka uderzeniowa stosowana np. w leczeniu antybiotykami, sulfonamidami, witaminami D stosuje się początkowe dawki znacznie większe, zazwyczaj dwukrotnie od dawek następnych –podtrzymujących.
• Dawka toksyczna (dosis toxica) większe ilości leku wywołujące zaburzenia czynności organizmu w granicach patologicznych (działanie trujące).
• Dawka śmiertelna (dosis letalis) –jest to najmniejsza ilość leku, która poraża ważne dla życia czynności organizmu (oddychanie, czynność serca), powodując śmierć.

Miary domowe stosowane do zażywania leków (orientacyjna masa w gramach):

Przeliczanie dawek dla dzieci:

Można przeliczać dawkę do wieku dziecka lecz tylko w przypadku leków powyżej 1 roku życia i o wysokim indeksie terapeutycznym.

Modyfikacja tego wzoru:

Przeliczanie w stosunku do masy:

5)     Drogi podania – najważniejsze, najczęściej wykorzystywane drogi podania

a)      Doustna, per os (p.o.)

b)     Doodbytnicza, per rectum (p.r.)

c)      Dopochwowa, per vagina (p.v.)

d)     Dożylna, intravenous (i.v.)

e)      Domięśniowa, intramuscularis (i.m.)

f)       Podskórna, subcutaneous (s.c.)

6)     Książki i inne źródła informacji o leku:

• Farmakopea obecnie najnowsza VIII, zawiera nazwy leków (międzynarodowe, chemiczne i synonimy), wzór sumaryczny i strukturalny leku oraz sposoby analizy jakościowej i ilościowej leku. Podany jednowyrazowy opis zastosowania leku. Ponadto dawki tzw zwykle stosowane (czyli terapeutyczne) oraz dawki maksymalne jednorazowe (pro dosi) i dobowe (pro die).
• Farmakologie – książki i podręczniki
• Pharmindexy i indeksy leków. Leki współczesnej terapii.
• Internetowe źródła informacji

Recepta jest:

¨     pisemnym sposobem porozumiewania się lekarza z farmaceutą

¨     dokumenemt prawnym

¨     dokumentem o znaczeniu finansowym

¨     dowodem prowadzonej farmakoterapii

Dlatego druki należy przechowywać przez 5 lat i chronić przed zniszczeniem i kradzieżą.

Osoba wystawiająca receptę składa własnoręczny podpis, może też dokonywać poprawek, ale każda poprawka wymaga dodatkowego odciśnięcia pieczątki i podpisu lekarza.

Jeżeli osoba wystawia receptę dla siebie lub dla swojej rodziny wpisuje adnotacje „pro familia” lub „pro auctore”.

Realizacja recepty obejmuje:

• potwierdzenie realizacji recepty – dokonywane jest na recepcie poprzez nadruk lub pieczęć i własnoręczny podpis
• jej otaksowanie czyli sprawdzenia poprawności wydania leku z zapisem przez lekarza
• wydanie przepisanych leków

Recepta jest pisana po łacinie. Wymiary recepty reguluje ustawa (ustawa w sprawie recept lekarskich).

Skróty na recepcie są ściśle określone i nie można stosować dowolnych skrótów.

Dawki leku i ilości podłoża w recepcie pisze się cyframi arabskimi bez miana i cyfry te oznaczają wtedy gramy (g).

Recepta na lek magistralny składa się z następujących części:

• • Inscriptio – zawiera w postaci pieczęci nazwę zakładu opieki zdrowotnej (ZOZ)
  • Nomen aegroti – imię i nazwisko oraz wiek chorego do 18 r.ż.
  • Praepositio (Invocatio) –Rp. (recipe = weź)
  • Prescriptio (Ordinatio) –zasadniczy przepis obejmujący w kolejności:

§         Lek zasadniczy – remedium cardinale, basis

§         Lek pomocniczy (wspomagający) – adiuvans

§         Środek poprawiający smak – corrigens

§         Podłoże – vehiculum

• • Przy każdym z tych składników podana jest ilość leku. W przypadku gdy przekroczenia dawki maksymalnej jest umyślnie, lekarz stawia wykrzyknik, i składa swój podpis

• • Subscriptio – zawiera 2 literki M.f. pochodzące od słów misce fiat (zmieszaj tak aby powstał/a i podana forma farmaceutyczna np. solutio (roztwór)
  • Signatura – zawiera dwie litery, które oznaczają da signum = daj znak (stąd skrót D.S.), oznacz i następnie po polsku podaje się sposób stosowania leku
  • Datum – data wystawienia recepty, recepta ważna jest 30 dni, a 7 dni na antybiotyk i receptę z pomocy doraźnej
  • Nomen Medici – imię i nazwisko lekarza w postaci pieczątki z podpisem własnoręcznym

Recepty na lek gotowy zawiera:

• • nazwę leku handlową lub międzynarodową
  • postać
  • dawkę
  • ilość leku podana cyframi arabskimi
  • sposób dawkowania

Ze względu na rozkazujący tryb praepositio leki przepisywane w ordinatio są zapisywane w II przypadku – Genetivusie.

Na recepcie po łacinie lub jako skróty mogą znaleźć się różne życzenia lekarza:

• Cito – szybko
• Statim – natychmiast
• Pro usu proprio – do użytku własnego
• Ad manus medici – do rąk lekarza
• N.Z. – nie zmieniać, co oznacza, że farmaceuta musi wydać tylko lek o podanej na recepcie nazwie handlowej, nie może zamienić na inny o tej samej nazwie międzynarodowej i w tej samej dawce

Leki można podzielić na:

1.      bardzo silnie działające – dawniej toksyczne – wykaz A – zapisywane w małych dawkach np. μg

2.      silnie działające – wykaz B

3.      słabo działające

Inny wykaz obejmuje leki o działaniu psychotropowym i odurzającym, wykazujące działanie uzależniające:

1. Wykaz P
2. Wykaz N

Wystawianie recept na leki z Wykazu P i N reguluje Rozp. MZ z dnia 11 września 2006r. w sprawie środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów kategorii 1 i preparatów zawierających te środki lub substancje.

Na jednej recepcie można przepisać tylko 1 preparat zawierający środki odurzające lub substancje psychotropowe. Recepta wystawiona na środki z grupy I-N i II-P może zawierać ilość na miesięczną kurację, musi być podany szczegółowy sposób dawkowania. Recepta ważna jest 14 dni.

Opis recepty może nie zawierać składu leku recepturowego, jeżeli na recepcie zamieszczono adnotację „wydać opis bez składu”

Wykaz P

- środki psychotropowe dzieli się na grupy w zależności od stopnia ryzyka powstawania uzależnienia w wypadku używania w celach niemedycznych oraz zakresu ich stosowania w celach medycznych. Podział substancji psychotropowych na grupy: