Wzór na pęd
Pęd definiujemy jako iloczyn masy i prędkości ciała.
Pęd jest wielkością wektorową.Kierunek i zwrot wektora pędu jest taki sam jak kierunek i zwrot wektora prędkości.
Jednostka pędu
Jednostką pędu w układzie SI jest: kilogram razy metr na sekundę.
[p] = kg • m/s
O pędzie ogólnie
Pęd jest wielkością stosowaną do opisu ciał w ruchu. Można by rozumieć jako coś w rodzaju "ilości" ruchu lub "siły" ruchu. Zależy on od prędkości i masy ciała.
Wszędzie tam gdzie jedno ciało uderza w drugie, lub jedno ciało dzieli się w ruchu na dwa mniejsze, istotną rolę grają przemiany pędu. W szczególności:Pęd jest ważną wielkością do opisu zderzeń ciał
Rozpędzony parowóz ma duży pęd, a stojący parowóz ma pęd zero.
Lecąca mucha ma mniejszy pęd niż biegnący z tą samą prędkością sprinter.
Jak "działa" pęd?
Wielkim pędem (rozpędem) łatwo jest przewrócić stojącą przeszkodę - obiekt o dużym pędzie trudno jest zatrzymać.
Jednocześnie jednak, aby ciału nadać duży pęd, trzeba działać dużą siłą, lub mniejszą siłą działać odpowiednio dłużej.
Związek między siłą, a pędem, popęd siły
Z tego, że tylko brak siły owocuje stałością pędu (patrz Przykład zastosowania zasady zachowania pędu), wynika nowy wniosek:
Siła zmienia pęd ciała
Wszystko odbywa się według wzoru:
Co można zinterpretować słownie jako:
Zmiana pędu równa jest iloczynowi siły i czasu jej działania.
Wielkość po prawej stronie wzoru (iloczyn siły i czasu) nazywana jest często popędem siły. Zapiszmy jeszcze raz tę definicję - tym razem w postaci skalarnej (bez wektorów)
Popęd = F ∙Δt
Porównując wzór powyższy i napisany nieco wyżej, łatwo dojdziemy do wniosku, że:
Popęd ciała jest równy zmianie pędu.
Definicja siły - z pędu
A oto przykład rozwiązania zadania w oparciu o zasadę zachowania pędu:
Do łódki o masie 30 kg wskakuje chłopiec o masie 60 kg biegnący z prędkością 6m/s. Jaką prędkość uzyska łódka tuż po wskoczeniu chłopca?
Ponieważ mamy do czynienia że "zderzeniem" łódki i chłopca, więc zastosujemy zasadę zachowania pędu. Dla potrzeb tego problemu sformułujmy ją tak:
Suma pędu chłopca i łódki przed zderzeniem jest równa sumie pędów tych obiektów po zderzeniu.
Pęd całkowity przed i po zderzeniu jest taki sam, jednak inaczej się rozkłada - przed zderzeniem całość pędu niósł że sobą chłopiec, pęd łódki był zero. Po zderzeniu łódka i chłopiec poruszają się razem z jedną prędkością dzieląc się pędem do spółki.
Weźmy się zatem za obliczenia:
Pęd (wektorowo) wyraża się wzorem:
zastosowanie wektorów wielowymiarowych w tym zadaniu nie jest potrzebne ponieważ cała treść zadania da się opisać jednymi kierunkiem poziomym. Dlatego możemy spokojnie pominąć znaki wektorów nad symbolami.
p = m ∙ V
Musimy powiązać ze sobą pędy przed i po zderzeniu.
pęd przed zderzeniem
pęd po zderzeniu
pęd chłopca
pęd łódki = 0
pęd chłopca i łódki razem
pchł = m chł ∙ V chł
pł = mł ∙ 0
pchł+ł = (m chł + mł) ∙ V końcowe
Z zasady zachowania pędu mamy:
pcałkowity_przed zderzeniem = pcałkowity_po zderzeniu
Czyli
pchł_przed zderzeniem + pł_przed zderzeniem = pchł+ł_po zderzeniu
Zatem
m chł ∙ V chł + 0 = (m chł +mł) ∙ V końcowe
Po podzieleniu obu stron równania przez nawias z prawej strony i zamianie stron równania otrzymamy wzór końcowy:
Stąd można wyliczyć wartość prędkości:
Jak widać, łódka przyhamowała nieco ruch chłopca, bo jego prędkość zmalała. Jednocześnie chłopiec rozpędził (poruszył) łódkę.
Powyższą sytuację, w której jedno rozpędzone ciało łączy się z drugim, a później oba ciała poruszają się razem nasi nazwę zderzenia niesprężystego.
Z kolei wzór, wypisany początkowo, w przekształconej postaci może posłużyć jako nowa definicja siły:
Siła równa jest szybkości zmiany pędu.
Ten ostatni wzór na siłę jest bardziej użyteczny w naukowych zastosowaniach niż, najczęściej używana w szkole, postać z przyspieszeniem.
Prosty przykład zastosowania pojęcia pędu i zasady zachowania pędu
Jeżeli, stojąc sobie na bardzo śliskim lodzie i odepchniemy od siebie stojące też na tym lodzie sanki, to uzyskają one pęd w jedna stronę, ale my z kolei też zaczniemy ślizgać się po lodzie w kierunku przeciwnym.
W układzie My - Sanki obowiązuje zasada akcji i reakcji - my odpychamy sanki, ale sami też odpychamy się od sanek. Pęd niesiony przez odepchnięte sanki jest równoważony przez pęd odpychającego skierowany przeciwnie - w sumie pęd całego układu nie zmienia się.
Pęd niesiony przez sanki (w prawo) jest równy co do wartości pędowi odbieranemu przez człowieka (w lewo).
Opisany przykład ilustruje tzw. zasadę odrzutu.
alkaidox