Trójwymiarowa epigeosfera
zewnętrzna strefa Ziemi, na którą składają się
litosfera, hydrosfera, atmosfera, biosfera.
Badają ją:geomorfologia hydrologia klimatologia
geografia krajobrazu, roślinności, gleb, fizyczna
paleogeografia
Mapa – zmniejszone przedstawienie na płaszczyźnie
całości lub fragmentu powierzchni Ziemi, tworzona
w oparciu o zasady matematyczne, symbole kartogra
ficzne, wybór i uogólnienie przedstawionych zjawisk.
Elementy mapy:przedstawienie kartograficzne (El.tresci)
osnowa matematyczna(odwzorowanie, skala osn.geod)
oznaczenia pomocnicze (legenda, wykresy)
Mianownik skali mapy mówi ile razy zmniejrzeczywiste
Wym.liniowe.:Mapa wielkoskalowa: większa od 10 000
Mapa śrenioskalowa : od 10 000 do 100 000
Mapa małoskalowa: mniejsza od 100 000
Mapa sozologiczna – mapa tematyczna przedstawiająca
stan środowiska przyrodniczego, przyczyny i skutki prze
mian zachodzących w tym środowisku w aspektach natu.
i antropogenicznych, sposoby ochrony środowiska natur.
Mapa hydrograficzna – przedstawia w schematycznym
ujęciu warunki obiegu wody w powiązaniu ze środ.przyr.
Treść obejmuje wody powierzchniowe, podziemne,
przepuszczalność gruntów, zjawiska i obiekty gospodarki
wodnej, wielkość i rodzaj cieków, źródła, jakoś wód.
Teledetekcja w badaniu gleb:
Foton biały – suchy piasek bezpróchniczy
Foton jasnoszary – gleba płowa sucha i less erodowany
Foton szary – gleba płowa świeża
Foton ciemnoszary – mada brunatna świeża i czarnoziem
zdegradowany suchyFoton prawie czarny – czarna ziem.
wilgotnaFoton czarny – czarna ziemia mokra i gleby
murszowo – mineralne
Teledetekcja w hydrologii:
Wody płynące – określenie kierunku spływu wody, przebieg
u głównego nurtu, głębokości. Przy płytkich rzekach i
strumieniach rejestrowane są formy podwodne.Wody
podziemne – wnioskowanie pośrednie (analiza roślinności,
rzeźba)
Teledetekcja w badaniach klimatycznych:
Możliwość zestawienia map stoków odwietrznych i
zawietrznych.Czas trwania pokrywy śnieżnej i czas przestrze
nnego jej zanikania.Wyznaczanie stref zanieczyszczeń –
rozprzestrzenianie się dymów poprzemysłowych.
Etapy powstawania skał osadowych:
Wietrzenie – fizyczne (grawitacja, zamarzanie, kruszenie),
chemiczne (przekształcanie w inne materiały), biologiczne.
Transport , Sedymentacja,Diageneza
Główne minerały skałotwórcze skał osadowych
Krzemienie
Chalcedon –układ skrytokrystaliczny, niełupliwy, barwy różne,
Opal – układ bezpostaciowy, niełupliwy, barwy różne
Węglany
Kalcyt – układ trygonalny, łupliwość doskonała, barwy:
biała, żółta, bezbarwny
Dolomit – układ trygonalny, łupliwość doskonała, barwy:
biała, szara, żółtawa; wyróżnia się dolomit pierwotny
(z wody morskiej) i wtórny (metasomatoza – wypieranie
jednego składnika przez inny)
Syderyt – układ trygonalny, łupliwość doskonała, barwy:
brunatna, szara
Ilaste
Kaolinit – układ jednoskośny, łupliwość doskonała
niewidoczna, barwa: biała, żółtawa; dwuwarstwowy
Montmorylonit – układ jednoskośny, łupliwość
doskonała niewidoczna, barwa: biała, szarawa;
trójwarstwowy
Glaukonit – układ jednoskośny, łupliwość doskonał
a niewidoczna, barwa: zielona
Chlorki
Halit – układ regularny, łupliwość dokładna,
barwa: bezbarwny, zielona
Sylwin - układ regularny, łupliwość dokładna,
barwa:bezbarwny, szary, zielonawy
Gips – układ jednoskośny, łamliwość dokładna
barwa: biała; uwodniony siarczan wapnia
Selenit – odmiana gipsu, charakteryzuje ją
połysk perłowy.
Fosforyt – układ heksagonalny, łamliwość
dokładna, barwa: szara, brunatna
Piryt – układ regularny, łamliwość niewyraźna,
barwa: złocista
Limonit – układ bezpostaciowy, niełamliwy,
barwa: wiśniowa, brunatna
Systematyka skał osadowych
Gruboziarniste i średnioziarniste:
Psefity (żwiry i gruzy, druzgoty, zlepieńce)
Psamity (piaski, piaskowce, kwarcyty)
Drobnoziarniste i bardzo drobnoziarniste:
Aleuryty (less, mułki, mułowce)
Pelity (iły, iły łupkowe, łupki ilaste)
Mieszane (gliny, margle)
Organogeniczne
Węglanowe ( wapienie, martwica wapienna
kreda, dolomity, syderyty)
Fosforanowe (fosforyt, guano, wiwianit)
Krzemionkowe (ziemia okrzemkowa, radiolaryty,
gezy, krzemienie, martwica krzemionkowa)
Węglowe ( torf, węgiel brunatny, węgiel kamienny
węgiel antracytowy, gazy ziemne, ropa naftowa)
Nieorganiczne
Siarczany (gips, anhydryt),Chlorki (halit, sylwin)
Sole potasowo – magnezowe
Skały glinowe i żelaziste
Żwir – okruchowa skała osadowa o luźnej postaci,
złożona z otoczaków o średnicy większej niż 2 mm.
Flisz – zespół skał osadowych, pochodzenia lądowego,
ułożonych warstwowo, powstający w basenie
morskim w wyniku procesów wypiętrzania i fałdowania.
Kreda – odmiana wapienia, podstawowym składnikiem
jest kalcyt, ma właściwości kryjące.
Marmur – skała metamorficzna, powstała z przeobra
żenia wapieni, rzadziej dolomitów. Składa się głównie z
krystalicznego kalcytu.
Lodowiec – powstaje z przekształcenia pokładów
wiecznych śniegów i wód lodowcowych (pod wpływem
temperatury, wilgotności powietrza i ciśnienia).
Gleby powstałe ze skał osadowych:
Para rędzina,G. rdzawa,G.bielicowa
Gleby powstałe z glin:Gleby brunatne
Gleby powstałe z wapieni:Rędziny
Gleby strukturalne – kamienie wypychane są w
nich ku powierzchni przez zjawiska mrozowe.
HYDROLOGIA Obieg wody w przyrodzie
Część w. zatrzymywana na pow.i szaty roślinnej incepcja
Część w. zostaje zmagazyn
owana w pokrywie glebowej
Część w. paruje – transpiracja
Część w. przekształca się w wody podziemne
Bilans wodny gleby w okresie wegetacji:
ERUp + P + Wg + N = ERUk + ETR + H
ERUp – zapas wody na początku bilansowania
P – suma opadów atmosferycznych
Wg – wody gruntowe N – dawka nawodnienia
ERUk – zapas wody na końcu bilansowania
ETR – ewapotranspiracja rzeczywista
H – suma odpływu powierzchniowego
W. podziemne: zaskórne,gruntowe,wgłębne, głębinowe
Retencjonowanie w. – przyrost zasobów wodnych można
uzyskać poprzez zwiększenie retencyjności terenu.
Jest to zdolność do gromadzenia wody w zlewni i
przetrzymywanie jej w dłuższym przedziale czasu.
Zwiększenie retencji można uzyskać przez:
Odbudowę małych zbiorników wodnych
Budowę zbiorników różnej wielkości
Zwiększenie retencji istniejących zbiorników poprzez
zwiększenie piętrzenia
Budowę urządzeń piętrzących na ciekach i kanałach
Ochronę bagien i torfowisk
Mała retencja – zdolność do gromadzenia wody w
małych zbiornikach naturalnych i sztucznych oraz dolinach
Celem jest zmiana uwilgotnienia siedlisk, podniesienie
poziomu wody gruntowej, zmiana mikroklimatu.
Korzyści wynikające z rozwoju małej retencji:
Spowolnienie odpływu wód powierzchniowych
Podniesienie poziomu wód gruntowych
Zwiększona biologiczna odporność drzewostanów wokół z.
Zapobieganie degradacji siedlisk roślinnych
Podniesienie bezpieczeństwa pożarowego w lasach
Poprawa warunków rozwoju ptactwa wodnego
Powstanie wodopojów dla zwierzyny
kaniqa