I. Dzizłnie trucizn – toxykodynamika:
1) Receptorowe nie lub odwracalne:
- białka enymatyczen
- białka błon komórkowych
- kanałow jonowych
- czasteczki DNA i/lub DNA
2) Pozareceptorowe- uwarunkowane:
- rozpuszczalnościa w tłuszczach
- zdolnościa dysocjacji
- zdolnościa zmiany napiecia powierzchniowego
- zdolnościa denaturacyjna
Standarty
1. wyznaczone doświadczalnie :
- NOEL – poziom nie wywołujący dziłania biologicznego
- NOAEL – poziom nie wywołujący efektów szkodliwych
- LOAEL – najniższy obserwowany poziom dziłania szkodliwego
2. obliczone:
- ADI- dopuszczalne dzienne podbarnie substancji przez człowieka (ADI= NO(A)EL/ SF100 wsp. bezp.)
- MRL – dopuszczalny poziom pozostałości w żywności
- DRF – dawka referencyjna – dzienna miara dopuszczalnego narażenia populacji, włacznie z osobnikami wrażliwymi, które nie powinno spowodować szkodliwych efektów zdrowotnych (NOAEL/UF)
Interakcje:
1. synergizm addycyjny – morfina + skopolamina
2. synergizzm hiperaddycyjny – CCL4 + izopropanol
3. antagonizm funkcjonalny – amfetamina + fenobarbital
4. Antagonizm chemiczny – produkt nietox BAL+HG
5. Antagonizm receptorowy – Atropina + FOS
6. Antagonizm dyspozycyjny – modyfikacja działania w wyniku zmiany procesów wchłaniania itd.
Czynniki warunkujące toxyczność:
- wiek- płód b. Wrażliwy wyj. Amfetamina
- płeć – kobieta (efekt synergistycznt estrogenów), samce hh. Płcowe mniej synergistyczne
- stan fizjologiczny
- żywienie
- uprzednie narażenie – przyzwyczajanie do cyjanków w małych dawkach
- genetyczne: Gat rasa i cech indywidualne
Idiosynkarazja – reakcje nadwrażłiwości
Parametry toxykokinetyczne – czas przebywanioa substancji w organizmie
1. faza wchłaniania – AUC Podstawowy parametr wskazujacy na dostepnośc biologiczną (f% -ilośc ksenobiotyku wchłonieta do krwi po jego pozanaczyniowym wprowadzeniu do ustroju
2. Rosmieszczanie sie w organizmie – objetośc dystrybucji – współczynnik proporcjonalnośći pomiedzy stęż subst we krwi a jego ilosćia w ustroju 1- równomierne rozmieszczenie, >1 substancja nie przenika z krwi do płynu, <1 mało we krwi a substancaj gromadzi sie w płynach wew. i pozakomórkowym.
3. Parmetry charakteryzujące eliminacje
a) biologiczny okres półtrwania – t1/2 – czas po którym X równa sie połowie wyjsciowego X0
b) stała eliminacji Kel (1/godz) – wydzielenie z ustroju okreslonej stałej ilości X w ciagu 1h Kel=0.17= 17% w ciagu godziny
c) Clirens ( litr/h/kg m.c.)
Taksometria – dyscyplina toxykologii zajmująca sie określaniem stopnia toxycznoasi ksenobiotyku. Okresla sie rodzaj toxyczności oraz dawke w któraj ta toxyczność juz nie występuje (NOEL), ADI , MRL
Badania toxykometryczne przechodzą:
1. środki chemiczne używane przez człowieka
2. Wszystkie pestycydy stosowane w rolnictwie
3. Substancje stanowiące dodatki do produktów sporzywczych lub pasz
4. leki stosowane w medycynie
5. leki stosowane w weterynarii
Plan badania toksykometrycznego
1. Badanie toxyczności ostrej – celem badań jest ustalenie wartości dawki śmiertelnej DL50
oraz do okreslenia objawów zatrucia ostrego. Wielkośc dawek w poszczególnych grupach zwiększa sie w postepie geometrycznym . wartość dl50 służy do zakwalifikowania trucizny do odpowiedniej klasy toxyczności
2. Badanie toxyczności podostrej – dany srodek podaje sie w kilku dawkach przez okres 28-30 lub 90 dni. Najwyższa dawka nie powinna wykazywac dzaiłania toxycznego
3. Badanie toxyczności przewlwkłej - 2 lata głownie szczury. Celem jest poznanie objawów wywołanych przez stosunkowo niskie dawki środka lecz podawane przewlekle. Sczególnie zwraca sie uwage na nowotworzenie
4. Badanie wielopokoleniowe – poznanie wpływu ksenobiotyku na płodnośc przbieg ciązy oraz na przeżywalnośc potomstwa. Badania obejmuja 3 pokolenia. Potomstwo każdego pokolenia bada sie w 1,4,12,21 dniu. Żwraca sie uwage na wady rozwojowe
5.Badanie działania teratogennego – celem jest okreslenie wpływu ksenobiotyku na zarodek w okresie organogenezy oraz znalezienie dawki nie wywołującej efektu teratogennego. Ksenobiotyk stosuje sie u cięzarnych samic w okresie organogenezy. Dzień przed porodem 80% samic usypia sie i szcegółowo ocenia stan płodów oraz wady narządów wew i szkieletu. Badania przynajmniej na 3 gatunkach
6.Badanie dzialania genotoxycznego – celem jest sprawdzenie zdolności ksenobiotyku do wywołania mutacji. Wykonuje sie głownie testy in vitro na kom. Bak. Grzybów i na liniach komórkowych
Metody Alternatywne (3R):
- reduction – zmniejszenie liczby zwierząt
- refinement – zmnirjszenie cierpienia zwierząt
-repleacement – zast. Badan in vivo met in vitro
Testy ekotokskometryczne
- ostra tox dla ryb
- ostra tox dla Daphnia Magna
- hamowanie wzrostu bakterii
- testy chamowania porostu alg
- testy biodegradacji
- testy na wzrost roślin
Biotransformacja – to metabolizm substancji obcych, przemiana ksenobiotyklu z udziałem enz poza i mikrosomalnych . mogą byc 2 drogi:
I Bioinaktywacja = detoxykacja
1.Faza – katabol reakcje enzymatyczne
- monooksygenazy
- oksydoreduktazy
- hydrolazy
2. Faza
- sprzeganie – np. Kwas klukuronowy, glutation zredukowany, kwas siarkowy. Aktywny kompleks CYP P-450. Idisynkarazje tłumaczy sie kompleksem CYP P-450
II Bioaktywacja = tox metabolity (w wątrobie)
- piren, paracetamol, aflatox – utlenianie- cytotox mutagenne metabolity
- zwiazki nitropochodne, nitrofurany –redukcja- trwałe związki pochodne poł. z DNA tzw addukty
- 1,2 dichloroetan –zprzeganie z glutationem- silny murtagen
Metaboliczna aktyacja ksenobiotków:
- elektronofilne – deficyt jednoelektronowy
- wolne rodniki
- aktywne formy tlenu
Klasyfikacja substancji o działaniu rakotwórczym
1) grupa1. – czynniki rakotówrcze dla ludzi – istnieje wystarczający dowód rakotwórczego dziłania
2)grupa 2A – czynniki prawdopodobnie rakotwórcze dla ludzi – istnieje ograniczony dowód dzialania rakotwórczego u ludzi i wystarczający dowód dziąlania u zwierzat
3) grupa2B – czynniki przypuszczalni erakotwórcza dla ludzi – istnieje ograniczony dowód działnia na ludzi przy braku wystarczającej rakotwórczości u zwierzat
4)grupa3 –czynniki które nie moą być kalsyfikowane pod względem rakotwórczego działania u ludzi i nie mogą byz zaliczone do zadnej innej gropy
5) 4 grupa- czynniki prawdopodobnie nie rakotwórcze dla ludzi – istnieje dowód sugerujący brak działania rakotw u ludzi i zwierząt
Ogólne zasady postepowania w zatruciach:
Przerwanie narazenia na trucizne, ochrona podstawowych czynności życiowych, usuniecie trucizny z org, stosowanie odtrutek, leczenie uszkodzeń narządow i\lub powikłań.
Podział metod leczenia zatruć:
1. swoiste – polegają na stosowaniu odtrutek które dziłają specyficznie do danej trucizny
2. Nieswoiste – niezależne od trucizny są wazne poniewarz : niewielka liczba odtrutek, długa diagnostyka i długi czas działania odtrutek
Zmniejszenie wchłaniania i obnizenie tempa wchłaniania:
1. Skóry – przemywanie, środki adsorbcyjne
2. Ukł odd.
3. P pok – oprużnianie żołądka – wymioty (roztwór soli kuchennej i woda utleniona, ksylazyna i surop z korzenia wymiotnicy. Przeciwwskazania czas pow 3,4 h ,zwierze wczesnie wymiotowało, jest nieprzytomne nie wyk odruchów gardłowych, nie u bydła i koni) i płukanie od czasu zatrucia mniej niz 3,4 h intubacja.
- eliminacja z dalszych czesci p pok – srodki adsorbcyjne – wegiel aktywny, przeczyszczanie lewatywy ograniczenie wchłaniania zwrotego z żółci
Węgiel adsorbuje:
- b. dobrze – strychnian,atropina, amfetamina, cglorek rtęciowy, fenol, nikotyna
- dobrze – chinina, leki nasenne
- średnio – alk etylowy, metylowy, DDT
- nie adsorbuje – kw mineralne, zasady subs nie rosp w wodzie
Przyspiesznie eliminacji:
1. przysp wydalania z moczem:
- Diureza – furosemiod, mannitol
- wyłapywanie jonów : alkalizacja( gdy zwiazki mają charakter słabych kwasówopionina, barbiturany), zakwaszenie( gdy zw maja charakter słabych zasad amfetamina)
2. Hemodializa
3. Plazmoforeza- odłączanie od albumin, globulin
4.Hemoperfuzja
5. Przetaczanie krwi przy zaburzeniu homeostazy
6. Dializa otrzewnowa
Podwyższenie progu toxyczności :
1) zabezp podstawowych funkcji życiowych
2) Hamowanie biotransformacji – w przypadku gdy metabolity sa bardziej toxyczne od subst pierwotnej ( glikol etylenowy – kwas szczwiowy
3) konkurencyjne wyparcie z receptora (muskaryna- atropina, tobukuraryna- heostygmina)
4) Zastosowanie farmakologicznych antagonistów:
- atropina –zatrucie zwiąkami fosforoorgnicznymi
salicylan fizostygniny – zatrucie atropiną
Odtrutki – substancje stosowane w leczeniu zatrućpowodujące zmniejszenie reakcji toksycznej w org poprzez adsorbcje neutralizacje i antagonizmy z substancją
II.Toksykologia rozpuszczalników org.
1.Metanol – stosowany jako środek przciwzamrażąjący, skażenie alk. Konsumpcyjnego (denaturat), farby, lakiery. Metanol- ald mrówkowy – kwas mrówkowy – CO2+h2O. Obraz zatrucia: ostre i przewlekłe. Rozpoznanie steżenie 10-100 mg/l krwi. Leczenie: zachamowanie kwasicy, duża ilośc płynów
2. Formaldechyd- 40% ald.mrówkowy: Toxyczność: odkładanie ald. W siatkówce oka, zanik widznie, depresja, spadek cisnienia krwi, rozszeżenie źrenic śpiączka. Ponadto formalina powoduje podrażnienie bl sluz, łzawienie, kaszel, st zapalne tk płucnej, ostry nieżyt oskrzeli. Leczenie inchlacje parami amoniaku, roztw.urtropiny, płukanie żoładka 2-5% wegalnem amonowym
3.Alk.Etylowy:
1. Wchłanianie F=100%układ pok, skóra, płuca
2. rozmieszczenie – Vd>1, hydrofilność
3Wydalanie – t0,5=74 min, Kel=0,1-0,15/godz. Nerki płuca brak kumulacji
Mechanizm działnia Dl100=7-8g/kg, narkotyczne ,depresujne, narusza neurony, hepatotox, denaturacja biłaek, marskość kwasica. Zmiany sekcyjne – przkrwienie i wybroczyny w mózgui zmiany zap w p pok.
4. Alk propylowe – 2x bardziej tox niz etanol. Biotransformacja – acceton, zarucie podobne do etanolu, wyst w kometykach
5. Alk. Butylowe – Biotransformacja – ald i kw masłowy, ketany. Tox uwarunkowana tropizmem do OUN – depresja spiączka ozar zatrzymanie akcji serca
6. Alk. Amylowe – biotransformacja: ald i kw walerianowy, dietyloketony. Toź dziłanie narkotyczne OUN, kawasica nefropatia
7. Glikol etylenowy – 10% zatruc – płyn z chłodnic, sporzucie przez psy, koty, drób.
Biotransformacja: - torkatalazowy (katalaza do kw szcawiowy, hipurowy i mrówkowy), dehydrogenazowy(j.w.), tro ee mikrosomalnych do formaldechydu. Kwas szcawiowy rozsadza struktury naczyn włosowatych, odkłada sie w postaci krysztalkow. Kwas szcawiowy powstaje gl u kotów w petli henlego, kwas hipurowy w wys steż. tez krystalizuje(uszkodzenie gl u psów)
III.Węglowodory:
1. Benzen - półprodukt syntezy ksylenu, rozpuszczalnk. Biotransormacja – fenol,(u królików kwas mukonowy). Działanie narkotyczne OUN, niedokrwistosc aplazmatyczna, mutagenna karcenogenna.Objawy:zab widzenia, drżeniakonczyn, porażeni, śpiączka, encefalopatia, białaczka limfatyczna, nowotwory watroby. NDS – 10mg/m3środowiaka pracy(najwyższe dop. Stez)
2. Toluen – rozruszczalniki – biotransformacja – kwas beznoesowy(konserwnt) prawie nie tox. Działanie narkotyczne, oszalamiające, brak równowagi. Dziłanie synergistyczne z etanolem.
3. Ksylen – dimetylobenzen. Biotransformacja – kw metylobenzoesowy. Działanie narkotyczne, aplazja szpiku, wypryski na skórze zmiany obrazukrwi, depozycja w tłuszczach
4. Fenol – odkażenie dezynfekcja, konserwacja szczepionek (krezol, lizol). Goźne polanie skóry fenolem- lipofilny, drogą inchalacyjna szybkie wchłanianie LD50 szczury:500, koty 80-100, pies 500, królik350mg/l. Dziłanie toxj: jod protoplazmatyczny, ściniebiałka, dziłanie żrące i denaturujące na tk. Dział zew podraznienie i porazęnie zak czuciowych nerwów w skurze, dziął tokx w płucach. Rozmieszczenie dobrze penetruje wszystkie tk, cham akcje sercca neurodepresja. Biotransformacja: w 90%. Ifaza – utlenianie – pirokatechina hydrohinon. II Faza – sprzeganie z aminokwasami( glicyna, glutamina), a także z ke siarkowym i glukuronowym. U ryb nie ma sprzęgania brak detoxykacji.
IV.Węglowodory alifatyczne:
1. chloroform – narkozy wziewne, uzywany do eutanazji, rozp org. Bitransformacja - fosgen(gaz bojowy). Tor przmian prowadzi do wolnych rodników chlorkowych. Hepatotox, nfrotox, dział narkotyczne. Efekt odległy – nowotwory nabl nerek i wątroby. Zatrucie ostre podniecenie, znieczulenie ogl, wyłaczeni OUN
2. czterochlorek wegla – parazytologia, rozp żywic lakieroów t1/2 =75 dni. Zab prod krwinek, łaczy sie z el morofotycznymi krwi. Biotransformacja – fosgen, wolne rodniki. Zatrucie ostre:objawy narkotyczne, podraznienie błony sluz ukl odd, p pok. Po 8 dnia uszk nerek krwiomocz, mocznica.
3. Eter – wziewne narkozy. Wchłaniany inchlacyjnie, przez skóre alimentarnie. Nie podlega żadniej biotransformacji, w całości wydalany. Dziłanie narkotyczne,drażnienie ukl odd. W obecności O2 i UV powstaja tox nadtlenki. Eteromania – można uzależnic człowieka. Przewlekłe zatrucie: brak laknienia wymioty bladość skory, apatia senność, nietolerancja alkocholu
V.Ropa naftowa i jej produkty:
C1-C4 – biotransformacja w wątrobie, szybko wydalane, znieczulenie ogl, niedotlenienie
C5-C8 – bioaktywacja w hepatocytach pod wpływem CYT P-450 pows neurotox – depresja OUN , porazenie OUN, porżenie osrodka oddechowego i zejście śmiertelne
C9 i .... – mniej tox, zmiany obrazu krwi. Dziłąnie podobna jak weglowodanóe aromatycznych. Zatrucie per os - zaparcia wzdecia, brak pzrzuwania. Zmiany anatomopatologiczne: zapach prod ropopochodnych, zwyrodnienie watroby i nierek, obrzek i objawy zapalne płuc, hydrotorax.
VI.Toxykologia leków weterynaryjnych:
Bezpieczeństwo leków weterynarujnych: nie tox dal org, nie zagrażjace lek wykonującemu zabieg, bark pozostałości w zywności pochodzenia zwierzęcego, nie szkodliwy dla środowiska przyrodniczego.
Dziłąnie uboczne – to nizairzona i niepotzebna reakcja org pojawiająca sie po dawkach leku normalnie zast w leczniu, nie wynaga redukcji dawki i odstawienia leku
Dzilanie nieporządane – wymaga zmniejszenia dawki leku, lud odstawienie
Działąnie tox – przedawkowanie, zakłucenie proc fizjolog w miejscu docelowym i niedocelowym, zab czynności, uszkodznie ewentualnie smierc.
Ideks terapeutyczny – I =LD50/cd
Zatrucie bezwzgledne pzrekroczenie dawki
Zatrucie względne – dawka tox z powodu iterakcji z innymi lekami lub z powdu niewłasciwego sna zdrowia
Opcaj zerowa – zasda zerowego poziomu pozostałości ksenobiotyków ( w przewyzszającej liczbie przypadków nie moze byc spełniona).
VII.Pierwiastki
Toksykokinetyka-
odpow.na pytanie co dzieje się z trucizna w org.
Toksykodynamika- odpow.na pyt.co dzieje się w org.pod wplywem ksenobiotyku
Wchlanianie- przez skore male znacz.-te ksenob.ktore wspolczynnik podzialu olej-woda >1. przez ukl.oddech-stopien rozdrobnienia(im ↓srednica pylow tym ↑toksycznosc)-nie zatrzymuje się w oskrzelach. Przepuszczalnosc blon kom.(im mlodsze zw.tym wieksze wchlanianie). Przy wchlanianiu z przewodu pok.wazny synergizm i antagonizm. Wchlanianie fluorkow utrudniaja jony wapniowe, kadm(wybitnie toks)-↓wchlanianie Zn czy Cu(zwiazane z bialkiem melationeina) rola melationeiny-transportowa, magazynujaca, detoksykacyjna(laczy się z Mg, kadmem i wydalana z org.) podanie Zn i Cu a nastepnego dnia kadm-brak zatrucia. Odwrotnie b.toksyczna, w pol.z kadmem rozchodzi się po calym org Krew i osocze- pierwiastki we krwi lacza się z albuminami wiazaniami nieswoistymi. Globuliny-ceruloplazmina(Cu), transferryna(Fe). Zwiazanie zwieksza biol.okres poltrwania, opoznia metabolizm i wydalanie(przez kanaliki nerkowe nie przech.bialka wysokoczast) wiazanie z bialkami daje toksycznosc i ↑czas dzialania. Brak wiazania przy duzej ilosci zwiazku-zatrucie. Chrom, Pb, metyl.pol.Hg sa wychwytywane przez gr.sulfhydrylowe lipoprotein w erytrocytach- hemoliza(p.uszk.blony). z krwi do watroby lub nerek-duza poj.wiazania gł.frakcja jadrowa(pierw.lacza się z bialkami niehistaminowymi) i cytoplazmatyczna(unieszkodliwienie pierw.)
Bariery wewnatrzustrojowe-1.krew-mozg- mechanizm dyfuzji biernej. Przenikaja lipofilne nieelektrolity np.pol.organiczne Hg. 2.lozyskowa- im mlodszy org.tym ↑toksycznosc. W zaleznosci od budowy lozyska il.subst.toks. ulega↑. Kadm, Pb, Hg- nie zabezpiecza lozysko plodu- zmainy teratogenne, embriotoksycznosc, fetotoksyczne.
Metabolizm- zw.moga być wydalane np.siarczki lub kumulowane np..tk.kostna- fluorki,stront, olow, rad.w przypadku olowiu odkladanie jest neutralne. Fluor- wchodzi na miejsce Ca i kosci ulegaja zmianie. Stront- nowotwory kosci.
Wydalanie- z zolcia(Mn, Ag, org.pol.Hg i Cu, Pb, As, Zn i stez.tych pierw.kilka razy wieksze niż w osoczu). Z zolcia do przew.pok.gdzie mogą być powtornie wchlaniane. Ze slina- Mg, Kd, Pb, St. Pot- Pb, As, Mg, Fe. Mleko- metylortec, St, J.
Odtrutki(helaty): 1.Dimerkapral=BAL(++As,Hg). 2.Dimerkaptopropanosulfon=DMPS (++As, Mg/+Cu). 3.Kwas dimerkaptobursztynowy=DMS (++As,Mg,Pb). 4.Wersenian disodowo-potasowy=EDTA (++Pb/+Cr,) 5.Penicylamina=Cuprenil (++Cu/+Hg,Pb,Zn) 6.Kwas dietylenotiaminopentooctowy=DTPF. 7.Deferoksamina=desferal(++Fe). Wykorzystuje sie inne metody:a)zatrucie fluorem-zw.Ca. b)szczawiany-zw.Ca. c)Arsenowodor, fosforowodor przy fosforku cynku-parafina zapobiega uwalnianiu. d)Jod-podajemy skrobie. e)zatrucie doustne azotanem srebra-NaCl. f) fosforan i fosforek cynku- nadmanganian potasu.
Pierwiastki:
Kadm, arsen, selen- zatrucia ostre b.rzadko. istotne sa podostre i chroniczne. ↓się wydajnosc, nie zawsze objawy patognomomiczne. Hg, Pb, Kadm i As sa monitorowane w prod.rosl. I zw.w Polsce i UE.
Hg, Pb, Kadm i As-1 nie potwierdzono jakichkolwiek ich funkcji w organizmie( arsen niegdys podawany był w paszy jako stabilizator), 2 ulegaja w org.kumulacji w roznych narzadach. 3 właściwości teratogenne, embrio i fetotoksyczne oraz sa czynnikami karcynogennymi.4 wchodza w srod.w rozne ogniwa lancucha troficznego.
1.Kadm-( Antagonisci: Zn, Se, Cu). najb.toksyczny, w surowcach energetycznych, glowne zrodlo zanieczyszczenia gleb-nawozy P-owe. Z gleby latwo pobierany przez rosliny-ulatwia zakwaszenie gleby. Wchlanianie w przew.pok. zalezy od formy chem, wieku, niskiej zaw.Fe,bialek, Ca++ w diecie. Metalotioneina ulatwia wchlanianie kadmu. Powstawanie jej powoduje kadm przy niedoborze Zn i Cu. Kadm kumuluje się glownie w nerkach oraz w przysadce i jajnikach. Embriotok.i teratogen.towady glowy, konczyn,brak lub niedorozwoj zuchwy, rozszczep podniebienia.poza tym uszkodzenia lozyska i ukl.moczoplciowego i zwiazane z nimi choroby. U starszych org.rak prostaty. W Japonii choroba itai-itai.
Objawy: swinie-↓apetytu,wymioty,silna biegunka. Cieleta9-22tyg zgrubienie stawow,wypadanie wlosow, luszczenie naskorka. Zw otrzymujace 2560ppmKd gina po 2-8tyg. Kd hamuje ee, posiada wlasc.kumulacyjne i zdolnosc trwalego wiazania się z tkankami.
Sekcja: zawaly w plucach, uszk.nerek, wychudzenie, zwyrodnienie m.sercowego lub przerost(przewlekle).Leczenie: brak
2.Arsen- latwo rozp.w kwasnej glebie, w Polsce wyst.lokalne przekroczenie dopuszcz.zawartosci As w glebach, osadach sciekowych. Zrodla- przemysl metalurgiczny, chemiczny, energetyka(spalanie wegla do 200mg/kg). Splukiwany do zb.wodnych ulega utl.i metylacji. Alkilowe zw.As sa latwiej przyswajalne przez org. Latwo pob.prezez rosliny magazynuje się w korzeniach, bulwach i starych lisciach. Szkodliwe stezenie ↑50mg/kgmc. Roslina wskaznikowa-dalgezja. Najb.toks.zw.wyst.w rybach(arsenobetaina); skorupiaki(arsenocholina). FAO/WHO- tyg.spozycie As na osobe to 1000mg. Zrodlo zatruc to woda. Indie, tajwan, meksyk- ↑nowotworow skory,pluc, nerek, watroby. Choroba czarnej stopy. Rozpoznanie- badanie lab.zwierzat. wzrost poziomu we krwi,nerkach i watrobie. Dzialanie- drazniaco, uszk.naczyn wlos.,resorbowany przez skore, oddech,przewod pok. Wydalanie z kalem, moczem, mleko i gruczoly.
3.Arszenik- przy wys.stez.zejscie smiertelne, kumulacja As w kosciach, skorze, zrogow.tkankach i wlosach. Objawy dopiero po przekroczeniu granicy i zejscie. Po wchlonieciu dziala rozszerz.na naczynia krw.,porazajaco-↓cis.krwi,↑przepuszcz.naczyn. dzialanie- wiaze się z gr.tiolowymi enzymow, inchibicja. Rozkojarzenie proc.fosforylacji oksyd.,↓prod.en. zatrucia maja przebieg nad,-ostry,pod,przewlekły.Postac ostra,podostra-spadek mlecznosci,brak apetytu, atonia żwacza,obfite krwawe biegunki,spadek reakcji na bodzce,zaburzenia równowagi,niedowlady i porazenia tylu,drgawki poszczegolnych miesni,bł.sluzowa zółtobrunatna lub czerwona,samice ciezarne-ronienia.przewlekłe –zaburzenia przewodu pokarmowego,ronienia,jałowość,porażenia,wychudzenie,zgrubienie skóry,wypryski i owrzodzenia,wypadanie włosów.zmiany anatomopatologiczne-ostre.podostre(zaczerwienie błony sluzowej,wybroczyny,watraba zwyrodniona miąższowo i tłuszczowo)przewlekłe(wychudzeniezwłok,zmainy na skórze, nieżyty przw.pokarm.).wywiad – bada.laborat.wody i paszy-brak objawów pitognomonicznych.Leczenie –środki wymiotne,płukanie żąłądka, węgiel,zw.olejowe,glukoza+pł.fiziol.
4.Selen-wielowartościowy odIIdoVI-to determinuje zmiany zachowania się zwiazkow a przede wszystkim powstania różnych form mobilnych.Żródła:wegiel, ropa naftowa do 1mg/l.Caharakterystyczna cecha jest to,ze w glebach alkalicznych wyst.najczesciej w postaci Selenianow-łatwo rozpuszczalne i pobierane przez rosliny. To w srodowisku zasadowym –traktownie jako pierw.toks.Na terenach USA wypasanie zwierzat powodowalo zawsze zatrucia .waskie granice niedobory i toksycznosci.Selenian łatwo ropzuszcza się w wodzie, łatwo przez rosliny i najbardziej niebezpiecz.Różne formy selenianiu w glebie ulegaja biometylacji-dobre formy-atmosfera.W polsce norma 0.01-0.08mg/lpowietrza.Roslina wskaznikowa Traganek-wszystkie łąki w polsce gł.niedobory selenowe w glebie.zwiekszanie wystepuje w spalaniu wegla-gorny i dolny slask.czosnek gromadzi najwiecej gdy gleba jest zasadowa.selen czosnku zabezpiecza przed uszkodzeniem naczyn,wylewami,zawalami..
1)wchodzi w peroksydaze glutationowa2)pełni funkcje oksydacyjno-redukcyjne3)skład cytochromów4)pełni role detoksacyjną łącząc się z HG,Pb-chwilowo unieczynniajac.
Bioprzyswajalnosc-zalezy od formy wyst.składu pozywinia, indywidualnych własciwosci org.najłatwiej pobierane seleniany,aminowe pohodne cysteiny,cystyny,metioniny.Dieta bogata w białka niskocząsteczkowe.witA,E,C+Se-kompleks cytooksydacyjny.
Badania epidermiologiczne-w diecie pokarmowej.Polacy zbyt małowartości Se.zapotzrebowanie zwierzat pokrywa 100mg/kg m.c w paszy.Objawy kliniczne niedoboru- a)ludzie(martwica watroby, duze ryzyko ch.nadcisnieniowej,nowotwory,zaburzenia funkcji tarczycy b)zwierzeta(zwyrodnienie serca,zwyrodnienie watroby,nieprawidlowe ukształtowanie tk.twardych.Toksycznosc ostra –osłabienie tetna,dusznosc,wzdecia,sinica,zejscie smiertelne,podostra-zaburzenia wzroku,osłabienie miesni-zaburzenia ruchowe,Zmiany anatomopatologiczne-marskosc i martwica watroby,przerost sledziony.Zatrucia przewlekłe –ch.ługowa,wypadanie włosów, bolesność konczyn,kulawizny,zniekształcenie kopyt, ogólne wyniszczenie. Zmiany anat.patolog.przy zatruciach przewlekłych-atrofie miesnia serca i watroby,ubytki na powierzch.stawowych kk.długich. ciezarne ronienia, teratogennosc u plodow.
E55